Introduction to Logistics Systems Management: With Microsoft Excel and Python Examples - Gianpaolo Ghiani, Gilbert Laporte & Roberto Musmanno

Introduction to Logistics Systems Management: With Microsoft Excel and Python Examples là giáo trình về cách lập kế hoạch, tổ chức và kiểm soát hệ thống logistics bằng các phương pháp định lượng, do ba giáo sư vận trù học đồng biên soạn: Gianpaolo Ghiani, Gilbert Laporte và Roberto Musmanno. Sách do nhà xuất bản Wiley phát hành, là phiên bản kế tục của giáo trình từng đoạt giải về logistics năm 2004. Khác với những cuốn nói về logistics theo hướng khái niệm và quản trị, đây là cuốn dạy người đọc dùng mô hình, thuật toán và bảng tính để ra quyết định: dự báo bao nhiêu, đặt kho ở đâu, tồn kho bao nhiêu, xe đi tuyến nào.

Thông tin xuất bản

Theo trang giới thiệu của Wiley, ấn bản thứ 3 phát hành tháng 10/2022, dày 608 trang, bản bìa cứng có mã ISBN 978-1-119-78939-0. Nhà xuất bản mô tả đây là bản cập nhật của một giáo trình đã đoạt giải, hiện được nhiều trường đại học trên thế giới dùng để dạy sinh viên áp dụng phương pháp định lượng vào các bài toán logistics phức tạp.

Cuốn sách có lịch sử khá dài. Ấn bản đầu tiên mang tên Introduction to Logistics Systems Planning and Control ra mắt năm 2004. Ấn bản thứ 2, đổi tên thành Introduction to Logistics Systems Management, xuất hiện đầu năm 2013 (trang sách trên Goodreads ghi ngày phát hành 01/01/2013, 455 trang bìa cứng). Theo Wiley, ấn bản này bổ sung thêm các chương về mua hàng và thiết kế hệ thống kho tự động (AS/RS), cùng các tình huống lấy từ tài liệu khoa học. Ấn bản thứ 3 đi tiếp theo hướng đó, có thêm mô hình mới, ví dụ mới và mã lập trình Python. Lưu ý: ảnh bìa trên trang này là bìa ấn bản thứ 3.

Điểm khác biệt: sách dạy cách tính, không chỉ cách hiểu

Phần lớn giáo trình logistics bằng tiếng Việt, và nhiều giáo trình quốc tế, dừng ở mức mô tả hoạt động và nguyên tắc quản lý. Cuốn này đi theo hướng khác. Theo mô tả của nhà xuất bản, mỗi phương pháp được minh hoạ bằng ví dụ số để người đọc tự kiểm tra mình đã hiểu chưa trước khi sang phần tiếp theo, cuối mỗi chương có tình huống rút từ tài liệu khoa học và bộ bài tập đầy đủ. Ấn bản 3 còn kèm tệp Microsoft Excel và mã Python cho từng thuật toán, cùng website bổ trợ có bài tập thêm và liên kết tới video hướng dẫn.

Với người làm nghề, giá trị nằm ở chỗ sách nối được lý thuyết với việc ra quyết định hằng ngày. Thay vì chỉ biết "tồn kho an toàn là gì", người đọc được hướng dẫn cách tính mức tồn kho phù hợp từ dữ liệu nhu cầu. Thay vì chỉ biết "cần tối ưu tuyến vận tải", người đọc thấy các mô hình định tuyến và lập lịch làm việc ra sao. Đây là điểm khiến cuốn sách phù hợp để học nghiêm túc, chứ không phải cuốn đọc lướt.

Cấu trúc nội dung

Theo mô tả của Wiley cho ấn bản 3 và mục lục của ấn bản đầu đăng trên Wiley Online Library, nội dung đi theo trình tự của một chuỗi quyết định logistics:

• Nhập môn hệ thống logistics: các khái niệm cơ bản và bối cảnh tổ chức trong đó hệ thống logistics vận hành.
• Dự báo nhu cầu logistics: các phương pháp dự báo làm nền cho mọi kế hoạch phía sau.
• Thiết kế mạng lưới logistics: chọn vị trí và quy mô các cơ sở trong mạng lưới.
• Quản lý tồn kho: mô hình đặt hàng và mức tồn kho theo từng điều kiện nhu cầu.
• Mua hàng: nội dung được bổ sung từ ấn bản 2.
• Thiết kế và vận hành kho: bố trí kho, hệ thống lưu trữ và lấy hàng, trong đó có kho tự động.
• Vận tải hàng hoá đường dài và đường ngắn: hoạch định và điều hành, gồm các bài toán định tuyến và lập lịch.
• Gắn lý thuyết với thực tiễn: các tình huống ứng dụng tổng hợp.

Trình tự này có ích cho người tự học: dự báo đứng đầu vì mọi quyết định về mạng lưới, tồn kho, kho và vận tải đều dựa vào con số nhu cầu. Người đã làm kho hoặc vận tải có thể đọc nhảy cóc vào phần mình phụ trách, nhưng nên quay lại chương dự báo để hiểu dữ liệu đầu vào đến từ đâu.

Đội ngũ tác giả

Ba tác giả đều là giáo sư vận trù học (operations research), thuộc những cái tên có tiếng trong mảng tối ưu hoá vận tải và logistics:

• Gianpaolo Ghiani: Giáo sư tại Đại học Salento (Ý), giảng dạy lập kế hoạch tự động, hệ thống hỗ trợ ra quyết định và phân tích kinh doanh.
• Gilbert Laporte: Giáo sư danh dự tại HEC Montréal (Canada), từng giữ Ghế nghiên cứu Canada về quản lý phân phối, thuộc nhóm tác giả được trích dẫn nhiều nhất thế giới trong lĩnh vực của mình.
• Roberto Musmanno: Giáo sư vận trù học tại Đại học Calabria (Ý), theo thông tin giới thiệu của Wiley.

Chi tiết hơn về từng người nằm ở bài chân dung ba tác giả. Điều đáng chú ý là chính nhóm tác giả này mô tả nền tảng của sách là kinh nghiệm giảng dạy, nghiên cứu và tư vấn công nghiệp, nên các ví dụ bám sát những bài toán doanh nghiệp thực sự gặp.

Điểm mạnh

• Có ví dụ số và công cụ thực hành. Tệp Excel và mã Python giúp người đọc chạy lại các thuật toán thay vì chỉ đọc công thức.
• Phạm vi trọn chuỗi quyết định. Từ dự báo đến vận tải trong một cuốn, ít phải ghép nhiều nguồn.
• Uy tín học thuật. Ấn bản đầu của giáo trình đã được HEC Montréal trao giải Roger-Charbonneau năm 2004 cho tác phẩm của giảng viên, theo danh sách thành tích do chính Gilbert Laporte công bố.
• Nhiều tài liệu bổ trợ. Bài tập cuối chương, website đi kèm và video hướng dẫn thuận tiện cho tự học lẫn giảng dạy.

Hạn chế cần biết

• Chỉ có tiếng Anh. Thuật ngữ vận trù học khá dày, người đọc cần nền tiếng Anh chuyên ngành ổn.
• Đòi hỏi nền toán. Wiley xác định sách dành cho sinh viên năm cuối đại học và sau đại học các ngành kỹ thuật, khoa học máy tính, khoa học quản lý. Người chưa quen xác suất, quy hoạch tuyến tính sẽ thấy nặng.
• Không phải sách nghiệp vụ Việt Nam. Sách không bàn về quy định, chứng từ hay thông lệ riêng của thị trường trong nước; muốn học phần đó cần đọc kèm sách nghiệp vụ.
• Giá cao. Đây là giáo trình bìa cứng của nhà xuất bản học thuật, giá niêm yết ở mức tương ứng.

Sách phù hợp với ai?

• Sinh viên và học viên cao học ngành logistics, quản trị chuỗi cung ứng, kỹ thuật công nghiệp, vận trù học cần một giáo trình có bài tập và mã nguồn.
• Giảng viên xây học phần về hoạch định và kiểm soát hệ thống logistics, nhờ tài liệu và nguồn LaTeX dành riêng cho người dạy.
• Chuyên viên phân tích, hoạch định chuỗi cung ứng muốn đưa dữ liệu và tối ưu hoá vào quyết định về tồn kho, kho bãi, vận tải.
• Nhà nghiên cứu cần tài liệu tham khảo về phương pháp luận cho các bài toán logistics.

Gợi ý cách đọc

Người mới nên đọc chương nhập môn rồi đến dự báo, sau đó chọn chương gắn với công việc: tồn kho, kho hoặc vận tải. Hãy chạy từng ví dụ trong tệp Excel trước khi đọc đến phần mã Python, vì bảng tính giúp thấy rõ từng bước tính. Với phần quản lý kho, bài phân tích ABC trong quản lý kho là bước làm quen thực tế trước khi đọc các mô hình tồn kho trong sách. Các đầu sách cùng mảng quản trị chuỗi cung ứng được tổng hợp tại chuyên mục review sách quản trị chuỗi cung ứng.

Kết luận

Introduction to Logistics Systems Management là giáo trình định lượng nhất trong số các đầu sách logistics quốc tế đang có trên kệ này. Nó không thay cho sách quản trị hay sách nghiệp vụ, mà bổ sung phần các cuốn đó thường bỏ qua: cách biến dữ liệu thành quyết định bằng mô hình. Nếu bạn đủ nền toán và tiếng Anh, đây là tài liệu đáng đầu tư để học bài bản. Sách hiện chưa phát hành chính thức tại Việt Nam; bạn đọc có thể xem thông tin ấn bản và đánh giá của cộng đồng qua nút xem chi tiết trên trang này.