Logistics and Supply Chain Innovation: A Practical Guide to Disruptive Technologies and New Business Models - John Manners-Bell & Ken Lyon

Logistics and Supply Chain Innovation: A Practical Guide to Disruptive Technologies and New Business Models (ấn bản thứ hai) là cuốn sách của John Manners-Bell và Ken Lyon, nhà xuất bản Kogan Page. Phần lớn giáo trình logistics mô tả cách ngành vận hành hôm nay; cuốn này đặt một câu hỏi khác: công nghệ và mô hình kinh doanh nào đang làm thay đổi cách hàng hóa được vận chuyển, lưu kho và giao đến tay người mua, và doanh nghiệp nên phản ứng ra sao. Đó là lý do sách thường được dùng như tài liệu cập nhật xu hướng cho người làm nghề, bên cạnh các giáo trình nền tảng.

Thông tin xuất bản

Theo trang sách chính thức của Kogan Page, ấn bản thứ hai phát hành ngày 3 tháng 11 năm 2022, dày 416 trang, khổ 234 x 153 mm, mã ISBN 9781398607484. Ấn bản đầu tiên ra mắt năm 2018 dưới tên gọi The Logistics and Supply Chain Innovation Handbook; ấn bản mới bổ sung phần về vai trò của công nghệ trong giảm phát thải, cập nhật toàn bộ nội dung về giao hàng theo yêu cầu, xe tự hành và các tình huống của Amazon, Alibaba, Maersk, UPS, DHL.

Trên Goodreads, trang của ấn bản đầu hiện có 5 lượt đánh giá với điểm trung bình khoảng 3,2/5. Số lượt đánh giá còn rất ít, nên con số này chỉ nên xem như tín hiệu tham khảo, chưa đủ để kết luận về chất lượng. Phần đánh giá của giới chuyên môn trên trang Kogan Page mang tính xác đáng hơn: Giáo sư Alan McKinnon, tác giả của cuốn Green Logistics, nhận xét rằng theo hiểu biết của ông chưa có cuốn nào khác toàn diện, cập nhật và sâu sắc như vậy trong việc đánh giá các diễn biến lớn đang định hình cách hàng hóa được phân phối.

Cấu trúc sách: sáu phần, 25 chương

Theo mục lục công bố trên trang Kogan Page, sách chia thành sáu phần, đi từ bức tranh chung đến từng nhóm công nghệ và mô hình cụ thể.

Điểm nổi bật của từng nhóm nội dung

Phần đầu: dùng lịch sử để đọc hiện tại. Thay vì mở đầu bằng danh sách công nghệ, các tác giả dành riêng một chương cho “bài học từ quá khứ”. Theo một độc giả tóm tắt trên Goodreads, chương này nhắc lại việc container hóa từng gặp những rào cản về lao động bốc xếp, chính trị và sự phản đối của các hãng tàu lâu đời trước khi thay đổi cả thương mại thế giới. Bài học rút ra khá thực dụng: một đổi mới chỉ thành công ở quy mô lớn khi có đủ sự ủng hộ từ nhiều bên liên quan, không chỉ nhờ công nghệ tốt.

Phần hai: mô hình kinh doanh thay đổi trước công nghệ. Các chương về mô hình bán thẳng đến người tiêu dùng (direct-to-consumer), giao hàng theo yêu cầu, crowd-shipping và phân phối đô thị cho thấy áp lực lớn nhất lên logistics đến từ thói quen mua sắm của khách hàng. Chương về Amazon phân tích hệ thống logistics mà tập đoàn này tự xây dựng, từ trung tâm xử lý đơn hàng, giao chặng cuối đến vận tải hàng không và đường bộ. Với người làm thương mại điện tử tại Việt Nam, đây là phần dễ liên hệ thực tế nhất.

Phần ba: công nghệ được giải thích theo hướng ứng dụng. Internet vạn vật, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo được trình bày như cặp công cụ bổ trợ nhau: cảm biến theo dõi hàng tồn, tài sản và lô hàng theo thời gian thực, còn AI xử lý khối dữ liệu đó để hỗ trợ ra quyết định. Các chương về tháp điều khiển (control tower), blockchain, robot trong kho, xe tự hành và robot giao hàng đều đặt câu hỏi cốt lõi là công nghệ nào đã sẵn sàng thương mại hóa, công nghệ nào còn ở giai đoạn thử nghiệm.

Phần bốn: số hóa các mắt xích truyền thống. Đây là phần ít thấy trong sách logistics thông thường: nền tảng số kết nối chủ hàng với nhà xe và kho bãi, số hóa ngành giao nhận quốc tế (freight forwarding) và thay đổi trong tài chính thương mại. Người làm giao nhận, xuất nhập khẩu sẽ thấy rõ tác động trực tiếp lên mô hình trung gian truyền thống.

Phần năm và sáu: bền vững và tương lai. Ấn bản hai thêm phần bàn về vai trò của công nghệ trong giảm phát thải, hướng dẫn các hệ động lực thay thế, thiết kế chuỗi cung ứng thông minh và tuần hoàn, kèm khảo sát “Shifting to Green”. Phần kết thảo luận về “Great Reset” sau đại dịch, khi nhiều doanh nghiệp xem xét lại chính sách tồn kho và việc dịch chuyển sản xuất về gần thị trường tiêu thụ.

Nguồn gốc nội dung: nghiên cứu thị trường chứ không chỉ học thuật

Hai tác giả đều đến từ phía thị trường. Theo bản tin của Transport Intelligence, ấn bản đầu là kết quả của chương trình nghiên cứu kéo dài năm năm về việc công nghệ làm thay đổi mọi mảng của ngành logistics. Điều này giải thích giọng văn của sách: nhiều số liệu thị trường, ví dụ doanh nghiệp cụ thể, ít khung lý thuyết trừu tượng. Ưu điểm là dễ đọc, gần với những gì xảy ra trong ngành; hạn chế là sách mang tính tổng quan rộng, mỗi công nghệ chỉ được phân tích ở mức một chương.

Điểm mạnh và hạn chế

Điểm mạnh lớn nhất là độ phủ: hiếm có cuốn sách nào gom được trong một bộ khung nhất quán từ robot kho, blockchain đến chuỗi cung ứng tuần hoàn. Cấu trúc theo phần giúp người đọc có thể chọn chương cần thiết thay vì đọc tuần tự. Các nhận xét của chuyên gia trên trang nhà xuất bản đều nhấn mạnh tính cập nhật sau đại dịch.

Hạn chế cần nói thẳng: sách xuất bản bằng tiếng Anh, chưa có bản dịch; ví dụ chủ yếu từ thị trường Âu, Mỹ và Trung Quốc nên mức độ áp dụng ở Việt Nam cần cân nhắc theo hạ tầng và quy mô doanh nghiệp. Công nghệ thay đổi nhanh, vì vậy một số dự báo sẽ cần được đối chiếu với diễn biến mới. Cuốn sách cũng không đi sâu vào nghiệp vụ vận hành chi tiết như quản lý kho hay chứng từ xuất nhập khẩu.

Cuốn sách này phù hợp với ai

• Quản lý logistics, chuỗi cung ứng cần bức tranh xu hướng công nghệ để lập kế hoạch đầu tư.
• Người làm thương mại điện tử, phân phối, giao hàng chặng cuối muốn hiểu hệ thống logistics của các nền tảng lớn.
• Người làm giao nhận, xuất nhập khẩu quan tâm đến số hóa freight forwarding và các nền tảng vận tải số.
• Sinh viên, học viên cao học cần tài liệu tham khảo cho đề tài về đổi mới sáng tạo trong logistics.
• Không phù hợp nếu bạn mới bắt đầu và cần nền tảng kiến thức; nên đọc trước các đầu sách tổng quan tại chuyên mục sách quản trị chuỗi cung ứng của LogisticsBook rồi quay lại cuốn này.

Kết luận

Logistics and Supply Chain Innovation là cuốn sách xu hướng đáng đọc cho ai muốn nhìn xa hơn vận hành hằng ngày. Giá trị nằm ở cách nối công nghệ với mô hình kinh doanh và yêu cầu bền vững, dựa trên nghiên cứu thị trường nhiều năm của hai tác giả có kinh nghiệm trong ngành. Sách chưa có bản dịch tiếng Việt; bạn đọc có thể xem thông tin ấn bản và đánh giá của cộng đồng qua nút xem chi tiết trên trang này.