Procurement and Supply Chain Management - Kenneth Lysons & Brian Farrington

Procurement and Supply Chain Management là giáo trình mua hàng và quản trị cung ứng của Kenneth Lysons và Brian Farrington, hai tác giả gắn bó lâu năm với đào tạo nghề mua hàng tại Anh. Ấn bản thứ mười do Pearson phát hành tháng 3/2020, dày 744 trang, là phiên bản mới nhất của một đầu sách có lịch sử hơn ba thập kỷ, trước đây mang tên Purchasing and Supply Chain Management. Trên Goodreads, ấn bản này đạt 3,96/5 từ 23 lượt đánh giá, mức điểm khá cao với một giáo trình dày và mang tính học thuật.

Cuốn sách dành cho ai?

Theo trang giới thiệu của Pearson, cuốn sách hướng đến những người muốn trở thành lãnh đạo trong nghề mua hàng, đặc biệt là học viên đang ôn thi chứng chỉ của Chartered Institute of Procurement and Supply (CIPS) ở cả cấp nền tảng lẫn cấp chuyên nghiệp. Đây là điểm khác biệt quan trọng so với nhiều giáo trình Mỹ: nội dung được thiết kế bám sát khung năng lực của một hiệp hội nghề nghiệp, nên phạm vi rất rộng và cách trình bày thiên về hệ thống hóa kiến thức.

Với người đọc Việt Nam, cuốn sách phù hợp với ba nhóm chính: nhân viên và trưởng phòng mua hàng muốn có nền tảng bài bản thay vì học việc thuần túy; sinh viên các ngành logistics, kinh doanh quốc tế cần tài liệu tham khảo tiếng Anh đầy đủ về procurement; và người đang cân nhắc thi chứng chỉ CIPS, vốn ngày càng được các tập đoàn đa quốc gia tại Việt Nam coi trọng khi tuyển dụng vị trí mua hàng.

Cấu trúc 17 chương trong ba phần

Ấn bản thứ mười chia nội dung thành ba phần lớn, đi từ tầm nhìn chiến lược xuống các kỹ năng tác nghiệp cụ thể.

Phần 1: Phạm vi, chiến lược và chuỗi cung ứng

Năm chương đầu xác lập vị trí của mua hàng trong doanh nghiệp: phạm vi và ảnh hưởng của procurement, mua hàng chiến lược, logistics và chuỗi cung ứng, cơ cấu tổ chức, cùng chính sách, quy trình và công cụ hỗ trợ. Phần này trả lời câu hỏi nền tảng: vì sao mua hàng không còn là một bộ phận hành chính đặt đơn, mà là chức năng tạo giá trị và kiểm soát rủi ro. Người mới vào nghề nên đọc kỹ phần này, vì nó giải thích sự khác biệt giữa mua hàng tác nghiệp và mua hàng chiến lược bằng ngôn ngữ dễ tiếp cận.

Phần 2: Nhà cung cấp, hợp đồng, chất lượng và chi phí

Sáu chương tiếp theo là phần “xương sống” của nghề: quan hệ và hợp tác với nhà cung cấp, quản lý pháp lý và hợp đồng, quản lý chất lượng và đổi mới sản phẩm, cân bằng cung với cầu, tìm nguồn, lựa chọn và đánh giá nhà cung cấp, và cuối cùng là quản lý giá mua cùng chi phí sử dụng dài hạn. Chương về chi phí sử dụng dài hạn đặc biệt hữu ích, vì nó giúp người mua thoát khỏi thói quen chỉ so sánh đơn giá, chuyển sang đánh giá toàn bộ chi phí phát sinh trong vòng đời của hàng hóa hay thiết bị.

Phần 3: Dự án, toàn cầu hóa, đàm phán và mua hàng đẳng cấp thế giới

Sáu chương cuối mở rộng sang các chủ đề nâng cao: mua hàng cho dự án và quản trị rủi ro, tìm nguồn toàn cầu, kỹ năng đàm phán, quản lý hợp đồng, quản lý theo danh mục hàng hóa (category management) và mô hình mua hàng đẳng cấp thế giới. Người đã có vài năm kinh nghiệm sẽ thấy phần này có giá trị nhất, vì đây là những năng lực phân biệt một chuyên viên mua hàng với một nhà quản lý cung ứng.

Điểm mới của ấn bản thứ mười

Pearson cho biết ấn bản này tăng cường nội dung về mua hàng dự án và quản trị rủi ro, tìm nguồn toàn cầu và quản lý hợp đồng, đồng thời bổ sung một chương hoàn toàn mới về quản lý pháp lý và hợp đồng. Mô tả trên trang Goodreads của ấn bản còn nhắc đến các nội dung về mua sắm khu vực công và mua hàng có trách nhiệm xã hội. Những bổ sung này phản ánh đúng xu hướng của nghề: rủi ro chuỗi cung ứng sau đại dịch, yêu cầu tuân thủ pháp lý ngày càng chặt, và áp lực về tiêu chuẩn môi trường, xã hội đối với nhà cung cấp.

Một chi tiết thú vị với độc giả trong nước: ảnh bìa ấn bản này là khung cảnh về đêm của trung tâm TP. Hồ Chí Minh, với tòa tháp Bitexco nổi bật ở bên trái. Lựa chọn hình ảnh này phần nào cho thấy vai trò ngày càng lớn của Việt Nam trong các chuỗi cung ứng toàn cầu mà cuốn sách phân tích.

Điểm mạnh

• Độ bao phủ rộng. Hiếm giáo trình nào đi hết từ chiến lược, tổ chức, pháp lý, chất lượng, chi phí đến đàm phán và quản lý danh mục trong cùng một cuốn. Đây là lý do cuốn sách thường được gọi là tài liệu tham khảo toàn diện nhất về procurement.
• Góc nhìn quốc tế. Dù xuất phát từ bối cảnh Anh, nội dung sử dụng nhiều ví dụ thực tế từ các thị trường khác nhau, phù hợp với người làm mua hàng trong doanh nghiệp xuất nhập khẩu hoặc công ty đa quốc gia.
• Gắn với khung chứng chỉ nghề nghiệp. Việc bám sát nội dung thi CIPS giúp người đọc có lộ trình học rõ ràng, thay vì tự chắp vá kiến thức từ nhiều nguồn rời rạc.
• Tác giả có kinh nghiệm thực tiễn. Brian Farrington điều hành công ty đào tạo và tư vấn chuyên về các gói mua sắm giá trị cao, rủi ro cao cho cả khu vực công và tư, nên các chương về hợp đồng, đàm phán và dự án mang tính ứng dụng rõ rệt.

Hạn chế cần lưu ý

• Dày và nặng tính hệ thống. Với 744 trang, cuốn sách khó đọc liền mạch từ đầu đến cuối. Người cần giải pháp nhanh cho một vấn đề cụ thể có thể thấy phần trình bày hơi dàn trải.
• Bối cảnh pháp lý thiên về Anh và châu Âu. Chương pháp lý và hợp đồng dựa nhiều vào khung luật phương Tây, nên người làm tại Việt Nam cần đối chiếu thêm với Luật Thương mại và quy định đấu thầu trong nước.
• Chưa có bản tiếng Việt. Người đọc cần vốn tiếng Anh chuyên ngành tương đối vững để tiếp thu trọn vẹn các thuật ngữ về hợp đồng và quản trị rủi ro.

So sánh với các giáo trình mua hàng khác

Nếu Purchasing and Supply Chain Management của Arjan van Weele mạnh về các mô hình phân tích danh mục và góc nhìn châu Âu lục địa, còn giáo trình của Monczka, Handfield và Giunipero thiên về doanh nghiệp Mỹ với nhiều tình huống sản xuất, thì cuốn của Lysons và Farrington nổi bật nhờ độ phủ nghề nghiệp gắn với chứng chỉ CIPS. Người đọc muốn hiểu sâu công cụ phân loại danh mục hàng mua có thể đọc kèm bài phân tích ma trận Kraljic trong mua hàng, một mô hình được nhiều giáo trình procurement sử dụng làm nền tảng cho chiến lược nhà cung cấp.

Cách đọc hiệu quả

Người mới vào nghề nên đọc tuần tự Phần 1 và Phần 2, sau đó chọn chương trong Phần 3 theo nhu cầu công việc. Người đã có kinh nghiệm có thể đi thẳng vào các chương về đàm phán, quản lý hợp đồng và category management, dùng phần còn lại làm tài liệu tra cứu. Với nhóm mua hàng trong doanh nghiệp, một cách áp dụng hiệu quả là chọn một chương mỗi tháng, đối chiếu với quy trình nội bộ hiện có và liệt kê những điểm cần cải tiến. Người ôn thi CIPS nên dùng cuốn sách song song với tài liệu chính thức của viện để bám sát trọng tâm từng cấp độ.

Đánh giá chung

Procurement and Supply Chain Management là một trong những giáo trình toàn diện nhất cho nghề mua hàng hiện nay. Cuốn sách không hấp dẫn theo kiểu sách kinh doanh phổ thông, nhưng đổi lại mang đến một hệ thống kiến thức đầy đủ và có cấu trúc, đủ để làm tài liệu gối đầu giường trong nhiều năm làm nghề. Thông tin thư mục chi tiết có thể tra cứu thêm trên Google Books. Các đầu sách cùng chủ đề được tổng hợp trong chuyên mục Mua hàng và Sourcing.