Marc Levinson - nhà kinh tế học và sử gia đứng sau The Box, cuốn sách kể chuyện chiếc container thay đổi thế giới
Trong giới nghiên cứu lịch sử kinh tế và logistics quốc tế, Marc Levinson là một cái tên hiếm hoi kết hợp được ba vai trò: nhà kinh tế học, nhà sử học và nhà báo. Ông là tác giả của The Box: How the Shipping Container Made the World Smaller and the World Economy Bigger - cuốn sách được xem là tài liệu nền tảng để hiểu vì sao chiếc container thép tưởng chừng đơn giản lại tái định hình toàn bộ thương mại toàn cầu.
Hành trình từ báo chí kinh tế đến sử học chuyên sâu
Theo tiểu sử chính thức được Levinson công bố trên trang cá nhân, sự nghiệp của ông khởi đầu không phải trong ngành vận tải mà từ báo chí kinh tế. Ông từng là phóng viên tự do cho tạp chí Time tại Atlanta và làm việc cho Bureau of National Affairs (nay thuộc Bloomberg), trước khi theo học kinh tế học ở bậc sau đại học tại Georgia State University và trường Woodrow Wilson School of Public and International Affairs của Princeton University.
Bước ngoặt nghề nghiệp quan trọng đến khi Levinson trở thành giám đốc biên tập của Journal of Commerce - một trong những nhật báo lâu đời nhất nước Mỹ, chuyên về thương mại quốc tế và vận tải. Chính giai đoạn này đã cho ông nền tảng kiến thức hàng hải sâu sắc, thứ sau này trở thành chất liệu cốt lõi để viết The Box. Sau Journal of Commerce, ông tiếp tục sự nghiệp báo chí kinh tế tại Newsweek, rồi chuyển sang London để phụ trách mảng tài chính và kinh tế của The Economist.
Khi làn sóng internet bắt đầu thay đổi ngành truyền thông, Levinson rẽ hướng sang khu vực tài chính doanh nghiệp, gia nhập Chase (sau này sáp nhập thành JPMorgan Chase), nơi ông xây dựng một bộ phận phân tích kinh tế ngành và khởi xướng nghiên cứu môi trường cho nhóm nhà đầu tư tổ chức. Song song đó, ông hoàn thành chương trình tiến sĩ sử học tại City University of New York. Khi vị trí công việc tại Chase kết thúc trong khủng hoảng tài chính 2009, Levinson trở thành nghiên cứu viên cao cấp về kinh doanh quốc tế tại Council on Foreign Relations, sau đó phụ trách phân tích ngành vận tải và công nghiệp cho Quốc hội Mỹ tại Congressional Research Service.
The Box và cú hích làm thay đổi cách hiểu về logistics
Xuất bản lần đầu năm 2006 bởi Princeton University Press đúng dịp kỷ niệm 50 năm chuyến tàu container thương mại đầu tiên, The Box kể lại câu chuyện ngày 26/4/1956, khi con tàu Ideal-X chở 58 thùng nhôm rời cảng Newark, New Jersey, để năm ngày sau cập cảng Houston - nơi 58 xe tải đã chờ sẵn để chở các thùng hàng kim loại đến điểm đến cuối cùng. Đó là khởi đầu của một cuộc cách mạng khiến thương mại toàn cầu bùng nổ.
Điều khiến cuốn sách vượt ra khỏi khuôn khổ một cuốn sử ký đơn thuần là cách Levinson gắn kết đổi mới kỹ thuật của chiếc container với những hệ quả kinh tế sâu rộng: chi phí vận tải giảm gần như về không đã trở thành điều kiện tiên quyết cho toàn cầu hóa sản xuất, khi việc chuyển một sản phẩm từ châu Á sang Mỹ trở nên rẻ đến mức không đáng kể trong giá bán. Theo giới thiệu chính thức từ Princeton University Press, cuốn sách được lọt vào danh sách rút gọn giải Financial Times/Goldman Sachs Business Book of the Year, được Business Week, Financial Times và Globe and Mail bình chọn là một trong những sách kinh doanh hay nhất năm 2006, và được New York Times xếp vào nhóm sách kinh doanh hay nhất từng được viết. Bill Gates từng công khai gọi đây là cuốn sách hay nhất ông đọc trong năm 2013.
Với người làm trong ngành vận tải biển, cảng biển hoặc quản trị chuỗi cung ứng tại Việt Nam, giá trị của The Box nằm ở chỗ nó lý giải phần “hạ tầng vô hình” phía sau những khái niệm quen thuộc như vận đơn đường biển hay quy trình vận tải đa phương thức - tức là vì sao một mô hình vận chuyển liền mạch giữa xe tải, tàu biển và toa tàu hỏa lại có thể vận hành trơn tru trên quy mô toàn cầu như hiện nay.
Từ The Box đến các công trình sau này
Levinson không dừng lại ở The Box. Cuốn The Great A&P and the Struggle for Small Business in America khai thác lịch sử nỗ lực của chính phủ Mỹ trong việc kiểm soát các chuỗi cửa hàng lớn để bảo vệ tiểu thương, được giới phê bình từ nhiều khuynh hướng chính trị khác nhau đánh giá cao. Năm 2016, ông xuất bản An Extraordinary Time, phân tích vì sao sự kết thúc đột ngột của thời kỳ bùng nổ hậu chiến trong thập niên 1970 đã khiến cử tri nhiều nước lựa chọn những nhà lãnh đạo theo đường lối thu nhỏ vai trò chính phủ như Margaret Thatcher hay Ronald Reagan.
Cuốn Outside the Box tiếp tục mạch chủ đề toàn cầu hóa, lập luận rằng mô hình chuỗi giá trị dài xuyên nhiều châu lục vốn định hình thương mại quốc tế từ cuối thập niên 1980 đang chuyển sang một giai đoạn mới, nơi dòng chảy ý tưởng và dịch vụ sẽ quan trọng không kém dòng chảy hàng hóa trong container. Dự án gần đây nhất của ông, The UPS Man, là cuốn tiểu sử đầu tiên về James E. Casey - người đồng sáng lập dịch vụ chuyển phát bằng xe đạp năm 1907 khi mới 19 tuổi, và xây dựng nó thành United Parcel Service, đặt nền móng cho ngành logistics hiện đại. Cuốn sách này lọt vào danh sách rút gọn giải Financial Times/Standard Chartered Business Book of the Year.
Trong suốt sự nghiệp, Levinson viết cho nhiều ấn phẩm uy tín như Harvard Business Review, New York Times, Aeon và Foreign Affairs, đồng thời thường xuyên viết bình luận sách cho Wall Street Journal. Ông hiện sinh sống tại Washington, D.C., tiếp tục theo đuổi hướng nghiên cứu kết hợp kinh tế học, chiến lược kinh doanh và sử liệu.
Vì sao nên đọc Marc Levinson nếu làm trong ngành logistics
Với những ai đang tìm hiểu chân dung các tác giả sách logistics và chuỗi cung ứng kinh điển, Levinson là trường hợp đặc biệt: ông không xuất thân từ ngành hàng hải hay học viện logistics, mà đến từ báo chí kinh tế và nghiên cứu sử học. Chính góc nhìn liên ngành đó giúp The Box tránh được lối viết khô khan thường thấy ở giáo trình chuyên ngành, đồng thời vẫn giữ được độ chính xác học thuật nhờ khai thác lượng lớn tài liệu lưu trữ, biên bản và hồ sơ doanh nghiệp gốc.
Đọc Levinson phù hợp nhất với sinh viên và giảng viên ngành logistics muốn hiểu gốc rễ lịch sử của vận tải container, nhân sự cảng biển và hãng tàu muốn có cái nhìn hệ thống về ngành mình đang làm, cũng như bất kỳ ai làm việc trong chuỗi cung ứng toàn cầu và muốn hiểu vì sao chi phí vận tải lại là một biến số chiến lược thay vì chỉ là một dòng chi phí vận hành đơn thuần.