Các loại tàu chở hàng: 9 nhóm tàu và cách ghép hàng với tàu

Tàu chở hàng là tàu buôn chuyên chở hàng hóa và vật liệu từ cảng này sang cảng khác; theo cách phân loại phổ biến, chúng chia thành chín nhóm chính: tàu container, tàu hàng rời, tàu chở chất lỏng (tanker), tàu hàng tổng hợp, tàu đa dụng, tàu lạnh, tàu Ro-Ro, tàu gia súc và tàu nhánh (feeder). Với người làm xuất nhập khẩu, câu hỏi thực tế không phải là học thuộc tên tàu mà là hàng của mình đi được trên loại tàu nào, và vì sao hãng tàu báo cước khác nhau.
Bài này gom các nhóm tàu theo loại hàng chở, kèm bảng ghép hàng với tàu và các cỡ tàu theo số liệu của Wikipedia, để bạn đọc được chứng từ và báo giá cước biển dễ hơn.
Chín nhóm tàu chở hàng theo loại hàng
Wikipedia tiếng Anh về tàu hàng (cargo ship) phân loại theo loại hàng chuyên chở. Bảng dưới tóm tắt đặc điểm từng nhóm và ví dụ hàng điển hình.
| Nhóm tàu | Cách chở | Hàng điển hình |
|---|---|---|
| Tàu container | Hàng xếp trong container 20 hoặc 40 feet (6,1 m hoặc 12,2 m), cẩu lên xuống | Hàng tiêu dùng, linh kiện, thiết bị đóng thùng |
| Tàu hàng rời (bulk carrier) | Hàng không đóng gói đổ thẳng vào hầm tàu | Ngũ cốc, than, quặng, xi măng, cuộn thép |
| Tàu chở chất lỏng (tanker) | Bơm vào các khoang chứa lớn | Dầu, hóa chất, khí hóa lỏng |
| Tàu hàng tổng hợp (break-bulk) | Xếp từng kiện riêng, mỗi loại ghi trên vận đơn riêng | Máy móc, kiện hàng cỡ lớn |
| Tàu đa dụng (MPV) | Một tàu chở được nhiều loại hàng | Gỗ, thép, vật liệu xây dựng, cuộn giấy, hàng rời |
| Tàu lạnh (reefer) | Hầm hoặc container kiểm soát nhiệt độ | Trái cây, thịt, rau củ, sữa |
| Tàu Ro-Ro | Phương tiện tự lăn lên xuống tàu, không cần cẩu | Ô tô, xe tải, xe buýt, toa tàu |
| Tàu gia súc | Khoang chuyên dụng cho động vật sống | Cừu, bò, dê |
| Tàu nhánh (feeder) | Cỡ trung bình khoảng 300 đến 1.000 TEU, gom container từ cảng nhỏ về cảng trung chuyển | Container đi nối chuyến |
Tàu container hiện chở phần lớn hàng hóa đường biển không phải hàng rời. Câu chuyện về cách chiếc container thay đổi ngành vận tải biển được kể trong cuốn The Box của Marc Levinson, rất đáng đọc nếu bạn muốn hiểu vì sao hầu hết hàng đóng thùng ngày nay đi bằng container.
Hàng của bạn nên đi tàu nào: bảng ghép nhanh
Đây là phần các bài giới thiệu loại tàu thường bỏ qua. Bảng này dành cho người cần quyết định cách gửi hàng thay vì chỉ biết tên tàu.
| Hàng của bạn | Thường đi bằng | Câu hỏi cần hỏi hãng tàu hoặc forwarder |
|---|---|---|
| Hàng đóng thùng, pallet, nhiều chủng loại | Tàu container | Đi nguyên container hay hàng lẻ? Xem bài FCL và LCL là gì |
| Nông sản, thủy sản, thực phẩm cần giữ lạnh | Container lạnh hoặc tàu lạnh | Nhiệt độ cài đặt, nguồn điện, thời gian chờ ở cảng |
| Hàng rời khối lượng lớn: than, quặng, ngũ cốc | Tàu hàng rời | Thuê cả tàu hay ghép chuyến, cảng có thiết bị bốc dỡ chưa |
| Ô tô, xe máy móc tự di chuyển | Tàu Ro-Ro | Chiều cao, tải trọng, cầu dẫn tại cảng đến |
| Dầu, hóa chất, khí | Tàu tanker | Quy định hàng nguy hiểm, giấy phép chuyên ngành |
| Thiết bị siêu trường, siêu trọng | Tàu hàng tổng hợp hoặc đa dụng | Kích thước từng kiện, phương án chằng buộc |
Các cỡ tàu: Handysize, Capesize và những tên gọi bạn gặp trong báo giá
Ngoài loại hàng, tàu còn được gọi theo kích thước, thường gắn với giới hạn đi qua kênh đào. Theo Wikipedia, một vài mốc đáng nhớ:
- Handysize: tối đa khoảng 50.000 tấn DWT (một số nguồn nêu đến 60.000 tấn).
- Capesize: khoảng 170.000 DWT, dài 290 m, rộng 45 m, mớn nước 18 m, không qua được kênh Suez hay Panama nên phải vòng qua mũi Cape Agulhas hoặc Cape Horn.
- Aframax: tàu dầu từ 80.000 đến 120.000 tấn DWT.
- Siêu tàu dầu (VLCC, ULCC): trên 250.000 DWT, chở khoảng 2 triệu thùng dầu.
Với hàng container, bạn hiếm khi phải chọn cỡ tàu; hãng tàu quyết định. Với hàng rời hoặc dầu, cỡ tàu ảnh hưởng trực tiếp đến cảng nhận được, nên nằm ngay trong hợp đồng thuê tàu. Nếu cần nhớ cách quy đổi đơn vị trong vận tải container, bài TEU là gì giải thích từng bước.
Tàu chạy theo lịch và tàu thuê chuyến
Cùng một loại tàu có thể vận hành theo hai cách khác nhau, và cách vận hành quyết định bạn làm việc với ai. Tàu chạy tuyến (liner) chạy theo lịch cố định giữa các cảng, hãng tàu bán chỗ cho nhiều chủ hàng. Đây là mô hình của tàu container: bạn đặt chỗ, nhận booking, giao hàng trước hạn chốt rồi nhận vận đơn. Tàu thuê chuyến chạy theo hợp đồng thuê riêng: chủ hàng hoặc người thuê tàu thỏa thuận chuyến đi, cảng và giá. Theo Wikipedia, tàu chở hàng theo hợp đồng thuê chở được hàng rời (khô hoặc lỏng) hoặc hàng phá vỡ, tức hàng xử lý theo từng kiện riêng.
Hệ quả thực tế là người xuất khẩu hàng đóng thùng thường chỉ cần làm việc với forwarder hoặc hãng tàu theo biểu cước, còn người mua cả chuyến than hay quặng phải đàm phán hợp đồng thuê tàu và chọn cỡ tàu phù hợp với cảng.
Năm việc nên kiểm tra trước khi đặt chỗ
- Xác định đúng nhóm hàng: hàng đóng thùng, hàng rời, hàng lạnh, hàng có bánh hay chất lỏng, vì mỗi nhóm đi một loại tàu khác nhau.
- Hỏi hàng đi nguyên container hay hàng lẻ, và tính trước chi phí hai phương án.
- Với hàng lạnh, xác nhận nhiệt độ cài đặt và nguồn điện suốt hành trình và tại cảng.
- Với hàng nặng, hàng nguy hiểm, hỏi sớm về giới hạn tải, giấy phép và quy cách đóng gói chuyên ngành.
- Kiểm tra cảng đến có thiết bị bốc dỡ phù hợp (cẩu giàn cho container, cầu dẫn cho Ro-Ro, băng tải hoặc gầu ngoạm cho hàng rời) và tàu nhánh nối chuyến nếu cảng đó không phải cảng trung chuyển lớn.
Danh sách này không thay thế báo giá của hãng tàu, nhưng giúp bạn hỏi đúng câu ngay từ lần liên hệ đầu tiên, tránh bị báo lại giá sau khi phát hiện hàng cần xử lý đặc biệt.
Câu hỏi thường gặp
Tàu chở hàng có bao nhiêu loại?
Không có con số cố định vì mỗi nguồn gộp nhóm khác nhau. Cách phổ biến nhất chia theo loại hàng thành khoảng chín nhóm: container, hàng rời, tanker, hàng tổng hợp, đa dụng, lạnh, Ro-Ro, gia súc và feeder.
Tàu container khác tàu hàng rời ở điểm nào?
Tàu container chở hàng đã đóng trong container tiêu chuẩn, xếp dỡ bằng cẩu theo lịch tuyến. Tàu hàng rời chở hàng không đóng gói như than, quặng, ngũ cốc, đổ trực tiếp vào hầm tàu.
Tàu chở hàng sống được bao lâu?
Wikipedia ghi tàu hàng thép thường có tuổi thọ khoảng 25 đến 30 năm, nhưng chính trang này đánh dấu con số cần nguồn tốt hơn, nên chỉ nên xem là con số tham khảo.
