Logistics Clusters: Delivering Value and Driving Growth - Yossi Sheffi

Logistics Clusters: Delivering Value and Driving Growth của Yossi Sheffi, do MIT Press xuất bản năm 2012 (bản bìa mềm tái bản ngày 29/8/2014, 368 trang, ISBN 9780262526791), là một trong số ít cuốn sách nhìn logistics dưới góc độ địa lý kinh tế: vì sao các hoạt động vận tải, kho bãi và phân phối lại tụ về một số địa điểm nhất định, và điều đó mang lại gì cho doanh nghiệp lẫn địa phương. Đây là cuốn sách phù hợp với người làm chính sách, nhà đầu tư hạ tầng và quản lý chuỗi cung ứng đang cân nhắc chọn địa điểm đặt trung tâm phân phối.

Tác giả: Yossi Sheffi và vai trò của MIT CTL

Yossi Sheffi là giáo sư tại MIT, giữ chức danh Elisha Gray II Professor of Engineering Systems và là Giám đốc Trung tâm Vận tải và Logistics MIT (MIT CTL), theo trang sách của MIT Press. Ông từng làm việc với nhiều nhà sản xuất và nhà cung cấp dịch vụ logistics trên thế giới về vận hành và chiến lược. Ngoài cuốn này, ông còn là tác giả của The Resilient Enterprise và The Power of Resilience, cùng do MIT Press phát hành. Thông tin đầy đủ hơn về tiểu sử và các tác phẩm có tại trang sách trên website cá nhân của tác giả, nơi cũng ghi nhận cuốn sách được trao danh hiệu Honorable Mention ở hạng mục Business, Finance & Management tại giải PROSE lần thứ 37 (giải thưởng của các nhà xuất bản Mỹ dành cho công trình chuyên môn và học thuật). Bạn có thể xem thêm bài chân dung tác giả Yossi Sheffi trên LogisticsBook.vn.

Câu hỏi trung tâm: vì sao logistics tụ lại ở Memphis, Singapore, Rotterdam?

Cuốn sách mở đầu bằng những câu hỏi rất cụ thể. Vì sao Memphis là nơi đặt hàng trăm bến bãi của các hãng vận tải đường bộ và trung tâm phân phối? Vì sao quốc đảo nhỏ Singapore xử lý khoảng một phần năm lượng container đường biển của thế giới và một nửa nguồn cung dầu thô hằng năm? Những vùng như Chicago, Rotterdam, Los Angeles và hàng chục địa điểm khác thành công trong việc hình thành cụm logistics, trong khi nhiều nơi khác thì không, nguyên nhân là gì? Đó là phần mô tả chính thức của nhà xuất bản, và cũng là hệ thống câu hỏi mà toàn bộ cuốn sách đi tìm lời giải.

Khái niệm cốt lõi là “cụm logistics” (logistics cluster): một tập hợp các hoạt động kinh doanh liên quan đến logistics tập trung về mặt địa lý. Sheffi không dừng ở việc mô tả hiện tượng. Ông đi vào cơ chế hình thành, và đây là phần có giá trị phân tích nhất của cuốn sách.

Vòng phản hồi tích cực và điều làm cụm logistics khác cụm công nghiệp thông thường

Theo tóm tắt của MIT Press, Sheffi chỉ ra “vòng phản hồi tích cực” (positive feedback loop) đặc trưng của sự phát triển cụm logistics. Hiểu đơn giản: khi một địa điểm đã có nhiều hãng vận tải, nhiều kho và nhiều tuyến kết nối, địa điểm đó trở nên hấp dẫn hơn với các hãng khác, các hãng mới đến lại làm tăng tần suất chuyến, tăng lựa chọn và giảm chi phí, từ đó thu hút thêm nữa. Vòng lặp này khiến vài địa điểm trở thành trung tâm vượt trội, còn những nơi đến sau rất khó đuổi kịp nếu không có chiến lược rõ ràng.

Tác giả cũng phân biệt cụm logistics với các cụm công nghiệp khác. Điểm khác biệt nằm ở chỗ cụm logistics không chỉ phục vụ một ngành mà phục vụ nhiều ngành cùng lúc, và còn tạo ra các hoạt động công nghiệp khác xung quanh nó. Đây là ý “tăng giá trị” (adding value) mà tiêu đề sách nhắc tới: cụm logistics kéo theo hoạt động lắp ráp, đóng gói, hoàn thiện sản phẩm và các dịch vụ giá trị gia tăng ngay tại địa điểm đó.

Dưới góc nhìn doanh nghiệp: vì sao nên đặt kho và trung tâm phân phối trong cụm?

Một phần quan trọng của cuốn sách trả lời câu hỏi thực dụng: các hãng nên đặt hoạt động phân phối và giá trị gia tăng ở đâu. Sheffi lập luận rằng doanh nghiệp có lý do chính đáng để chọn địa điểm trong cụm logistics. Một trích dẫn từ sách (hiển thị trên trang Goodreads của tác giả) liệt kê các yêu cầu mà chủ hàng và nhà cung cấp dịch vụ logistics đặt ra cho các hãng vận tải: giá thấp và dễ dự đoán, thời gian vận chuyển ngắn và ổn định, tần suất khởi hành và đến cao, thiết bị luôn sẵn có, giao đúng và không hư hỏng, và dễ làm việc với nhà vận chuyển. Một cụm logistics đủ lớn là nơi các tiêu chí này dễ được đáp ứng đồng thời, vì có nhiều nhà cung cấp cạnh tranh trên cùng một địa bàn.

Với người làm chuỗi cung ứng, đây là khung tư duy đáng đối chiếu khi cân nhắc bài toán chọn địa điểm kho: không chỉ so giá thuê mặt bằng, mà còn xét mật độ nhà vận tải, độ sâu của thị trường dịch vụ và khả năng kết nối đa phương thức quanh địa điểm đó.

Vai trò của chính phủ: đầu tư, quy định và chính sách thương mại

Cuốn sách dành một mảng nội dung cho vai trò đúng của nhà nước. Theo mô tả của nhà xuất bản, Sheffi bàn về việc hỗ trợ của chính phủ dưới ba hình thức: đầu tư, quy định và chính sách thương mại. Thông điệp ngầm là cụm logistics không tự hình thành theo mệnh lệnh hành chính, nhưng chính sách có thể đặt nền móng và gỡ điểm nghẽn để vòng phản hồi tích cực bắt đầu quay. Với bạn đọc Việt Nam làm việc trong lĩnh vực quy hoạch cảng, khu logistics hay khu công nghiệp, đây là phần có thể gợi ý nhiều câu hỏi khi đối chiếu với thực tế các cụm cảng và trung tâm logistics trong nước (ví dụ khu vực Hải Phòng hay Cái Mép - Thị Vải); mọi so sánh cụ thể cần dựa trên số liệu riêng của từng địa phương, không phải kết luận của cuốn sách.

Luận điểm về việc làm: công việc không thể “xuất khẩu”

Theo MIT Press, Sheffi còn lập luận rằng lợi thế quan trọng nhất của cụm logistics trong bối cảnh kinh tế suy thoái là việc làm: nhiều vị trí phù hợp với lao động có trình độ chuyên môn không cao, tập trung tại chỗ và không thể chuyển sang nước khác (non-offshorable). Theo lời tác giả, các cụm logistics là những “câu chuyện thành công đích thực”, điều hiếm gặp trong nền kinh tế lúc đó, và đó là lý do nhiều chính quyền khu vực, trung ương cùng các nhà phát triển bất động sản đầu tư vào việc xây dựng chúng.

Cuốn sách phù hợp với ai?

• Sinh viên và giảng viên ngành logistics, kinh tế vận tải, địa lý kinh tế cần một khung lý thuyết về cụm ngành áp dụng cho logistics.
• Nhà hoạch định chính sách và chuyên gia quy hoạch hạ tầng quan tâm đến cảng biển, cảng cạn, khu logistics.
• Quản lý chuỗi cung ứng và chủ doanh nghiệp đang cân nhắc chọn địa điểm đặt trung tâm phân phối, kho ngoại quan hoặc cơ sở giá trị gia tăng.
• Nhà đầu tư bất động sản công nghiệp muốn hiểu động lực dài hạn của nhu cầu kho bãi quanh các hành lang vận tải.

Điểm mạnh và hạn chế cần cân nhắc

Điểm mạnh: cuốn sách có khung phân tích rõ ràng về cơ chế hình thành cụm, dựa trên các ví dụ thực tế quen thuộc (Memphis, Singapore, Chicago, Rotterdam, Los Angeles), và đến từ một tác giả đứng đầu trung tâm nghiên cứu logistics hàng đầu. Đánh giá cộng đồng cũng tích cực: Goodreads ghi nhận 4,31 trên 5 từ 29 lượt đánh giá tại thời điểm chúng tôi kiểm tra (số lượt đánh giá còn khiêm tốn nên chỉ mang tính tham khảo).

Hạn chế: cuốn sách xuất bản năm 2012 nên các bối cảnh mới như thương mại điện tử, tự động hóa kho hay những cú sốc chuỗi cung ứng sau đại dịch không phải trọng tâm. Nội dung chủ yếu dựa trên các cụm của Mỹ, châu Âu và Singapore, người đọc Việt Nam cần tự đối chiếu về điều kiện thể chế và hạ tầng. Sách viết bằng tiếng Anh, thiên về phân tích nên cần đọc có chủ đích hơn là đọc lướt.

Nên đọc cùng cuốn nào?

Nếu bạn quan tâm đến mảng quản trị rủi ro của cùng tác giả, hãy xem The Resilient Enterprise (đã có review trên LogisticsBook.vn). Nếu cần một bức tranh tổng quát về khái niệm và các chủ đề con của chuỗi cung ứng trước khi đi vào địa lý logistics, bài Supply chain management là gì là điểm khởi đầu phù hợp, hoặc duyệt toàn bộ chuyên mục sách về chuỗi cung ứng.

Lưu ý: LogisticsBook.vn là kho sách sưu tầm ngành logistics. Nút bên dưới dẫn tới trang Goodreads của cuốn sách, nơi bạn xem thêm thông tin về các ấn bản và nơi mua hợp pháp.