Incoterms 2020 là gì? Sách tiếng Việt về Incoterms nên đọc và nên mua cuốn nào

Nếu bạn đang tìm sách Incoterms 2020 tiếng Việt để học xuất nhập khẩu hay tra cứu trong công việc, cuốn được đánh giá cao nhất hiện nay là Incoterms 2020 - Giải Thích Và Hướng Dẫn Sử Dụng - được dịch từ ấn phẩm chính thức của Phòng Thương mại Quốc tế ICC. Nhưng trước khi chọn sách, bạn cần hiểu Incoterms 2020 là gì, tại sao phiên bản 2020 lại khác 2010, và điều kiện nào phù hợp với nghiệp vụ của mình. Bài này giải thích toàn bộ - từ định nghĩa, 11 điều kiện, thay đổi mới, đến gợi ý sách phù hợp theo từng đối tượng.

Incoterms 2020 là gì?

Incoterms (International Commercial Terms) là bộ quy tắc thương mại quốc tế do Phòng Thương mại Quốc tế - ICC soạn thảo và cập nhật định kỳ. Incoterms 2020 là phiên bản hiện hành, có hiệu lực từ ngày 01/01/2020, thay thế Incoterms 2010.

Incoterms không phải luật quốc gia - đây là bộ quy tắc tự nguyện mà hai bên (người mua, người bán) thỏa thuận đưa vào hợp đồng mua bán ngoại thương. Mỗi điều kiện xác định rõ:

• Ai chịu trách nhiệm thuê phương tiện vận chuyển
• Ai mua bảo hiểm hàng hóa
• Rủi ro chuyển từ người bán sang người mua tại điểm nào
• Ai chịu chi phí xuất khẩu, nhập khẩu, thông quan
• Nghĩa vụ thông báo, chứng từ, đóng gói của mỗi bên

Hiểu Incoterms là kỹ năng cốt lõi của bất kỳ ai làm logistics và vận tải quốc tế, từ nhân viên phòng xuất khẩu đến chuyên viên giao nhận hàng hóa. Sai điều kiện Incoterms = tranh chấp hợp đồng, thiệt hại tài chính, mất hàng không bảo hiểm bồi thường.

11 điều kiện Incoterms 2020 - phân loại đầy đủ

Incoterms 2020 gồm 11 điều kiện, chia làm 2 nhóm theo phương thức vận tải:

Nhóm 1: 7 điều kiện dùng được mọi phương thức vận tải (đường biển, hàng không, đường bộ, đường sắt, đa phương thức)

Điều kiện	Tên đầy đủ	Điểm chuyển rủi ro	Người thuê vận chuyển
EXW	Ex Works (tại xưởng)	Kho/xưởng người bán	Người mua
FCA	Free Carrier (giao cho người chuyên chở)	Nơi giao hàng cho carrier do người mua chỉ định	Người mua
CPT	Carriage Paid To (cước phí trả đến)	Giao cho carrier đầu tiên tại nơi xuất phát	Người bán
CIP	Carriage and Insurance Paid To (cước phí và bảo hiểm trả đến)	Giao cho carrier đầu tiên tại nơi xuất phát	Người bán (bao gồm bảo hiểm)
DAP	Delivered at Place (giao tại nơi đến)	Nơi đến chỉ định (chưa dỡ hàng)	Người bán
DPU	Delivered at Place Unloaded (giao tại nơi đến đã dỡ hàng)	Nơi đến chỉ định (sau khi dỡ hàng)	Người bán
DDP	Delivered Duty Paid (giao hàng đã nộp thuế)	Nơi đến chỉ định (đã thông quan nhập)	Người bán (toàn bộ)

Nhóm 2: 4 điều kiện chỉ dành cho vận tải đường biển và đường thủy nội địa

Điều kiện	Tên đầy đủ	Điểm chuyển rủi ro	Người thuê vận chuyển
FAS	Free Alongside Ship (giao dọc mạn tàu)	Dọc mạn tàu tại cảng bốc hàng	Người mua
FOB	Free On Board (giao lên tàu)	Khi hàng đã qua lan can tàu tại cảng bốc	Người mua
CFR	Cost and Freight (tiền hàng và cước phí)	Khi hàng đã qua lan can tàu tại cảng bốc	Người bán
CIF	Cost, Insurance and Freight (tiền hàng, bảo hiểm và cước phí)	Khi hàng đã qua lan can tàu tại cảng bốc	Người bán (bao gồm bảo hiểm)

Thay đổi quan trọng của Incoterms 2020 so với Incoterms 2010

Incoterms 2020 có 3 thay đổi thực chất so với phiên bản 2010 - không chỉ là chỉnh sửa câu từ:

1. DAT đổi tên thành DPU

Điều kiện DAT (Delivered at Terminal) trong Incoterms 2010 được đổi thành DPU (Delivered at Place Unloaded). Sự thay đổi này không chỉ là tên - DPU mở rộng phạm vi áp dụng: địa điểm giao hàng không còn giới hạn trong terminal cảng/sân bay mà có thể là bất kỳ địa điểm nào, miễn là người bán thực hiện việc dỡ hàng. DPU giờ là điều kiện duy nhất trong Incoterms 2020 yêu cầu người bán chịu trách nhiệm dỡ hàng tại điểm đến.

2. CIP nâng mức bảo hiểm lên ICC Clause A

Đây là thay đổi kỹ thuật có ảnh hưởng tài chính lớn. Theo Incoterms 2010, CIP chỉ yêu cầu bảo hiểm tối thiểu ICC Clause C (bảo hiểm cơ bản, chỉ bao gồm một số rủi ro liệt kê). Incoterms 2020 nâng CIP lên ICC Clause A - mức bảo hiểm toàn diện nhất, bao phủ mọi rủi ro trừ loại trừ cụ thể. Trong khi đó, CIF vẫn giữ mức bảo hiểm tối thiểu ICC Clause C. Điều này có nghĩa: nếu hàng hóa của bạn cần bảo hiểm toàn diện, CIP là lựa chọn tốt hơn CIF trong Incoterms 2020.

3. FCA cho phép xuất trình vận đơn đường biển đã bốc (On-Board B/L)

Đây là sửa đổi giải quyết mâu thuẫn thực tế kéo dài nhiều năm. Khi dùng FCA trong giao dịch có thanh toán bằng L/C, ngân hàng thường yêu cầu vận đơn “On-Board” (đã bốc hàng lên tàu) - nhưng theo Incoterms 2010, rủi ro đã chuyển sang người mua trước khi hàng lên tàu, khiến người bán không thể xuất trình loại B/L này. Incoterms 2020 cho phép người mua chỉ thị hãng tàu cấp On-Board B/L cho người bán sau khi hàng đã bốc - giải quyết dứt điểm vướng mắc này. Nếu bạn đang dùng thanh toán quốc tế bằng L/C, đây là điểm cần nắm rõ.

FOB vs CIF - Phân biệt 2 điều kiện phổ biến nhất tại Việt Nam

FOB và CIF chiếm phần lớn hợp đồng xuất nhập khẩu tại Việt Nam, đặc biệt trong thương mại đường biển container. Dưới đây là bảng so sánh chi tiết:

Tiêu chí	FOB	CIF
Điểm chuyển rủi ro	Khi hàng qua lan can tàu tại cảng bốc (nước xuất)	Khi hàng qua lan can tàu tại cảng bốc (nước xuất)
Ai thuê tàu (cước biển)	Người mua (nhà nhập khẩu)	Người bán (nhà xuất khẩu)
Ai mua bảo hiểm	Người mua tự lo	Người bán mua (mức tối thiểu ICC Clause C)
Giá hàng bao gồm	Giá hàng + chi phí đến lên tàu tại cảng xuất	Giá hàng + cước biển đến cảng đích + bảo hiểm tối thiểu
Lợi thế	Người mua kiểm soát được cước, chọn hãng tàu	Người mua không cần lo thuê tàu, dễ tính giá nhập
Bất lợi	Người mua phải có kinh nghiệm thuê tàu, mua bảo hiểm	Bảo hiểm CIF chỉ ở mức tối thiểu; người mua không tự chọn hãng tàu
Phổ biến với	Xuất khẩu hàng Việt Nam (bán FOB, người mua nước ngoài lo tàu)	Nhập khẩu nguyên liệu, mua hàng từ Trung Quốc/Hàn Quốc

Lưu ý quan trọng: Cả FOB và CIF đều chỉ dành cho vận tải đường biển và đường thủy nội địa. Nếu hàng vận chuyển bằng hàng không hoặc đa phương thức (container từ kho ra cảng rồi lên tàu), đúng ra nên dùng FCA (thay FOB) và CIP (thay CIF). Tuy nhiên trong thực tế thương mại Việt Nam, FOB và CIF vẫn được dùng rộng rãi kể cả khi không hoàn toàn chuẩn kỹ thuật.

Incoterms 2020 phù hợp với ai?

Sinh viên và người mới học xuất nhập khẩu

Nếu bạn đang học chuyên ngành kinh doanh xuất nhập khẩu hoặc mới vào nghề logistics, ưu tiên học thuộc tên và ý nghĩa cơ bản của 11 điều kiện, sau đó đi sâu vào 4 điều kiện hay gặp nhất: EXW, FOB, CIF, DDP. Incoterms không chỉ là lý thuyết - mỗi kỳ thi nghiệp vụ xuất nhập khẩu, chứng chỉ FIATA, hay phỏng vấn xin việc tại công ty logistics đều có câu hỏi Incoterms. Hiểu chắc từ đầu giúp bạn tiết kiệm nhiều thời gian về sau.

Nhân viên phòng xuất khẩu và giao nhận

Với người đang làm việc thực tế, sai điều kiện Incoterms trong hợp đồng có thể dẫn đến tranh chấp ai chịu chi phí phát sinh, ai bồi thường khi hàng hư hỏng, hay mất quyền đòi bảo hiểm. Bộ Hải quan Việt Nam cũng sử dụng điều kiện Incoterms để tính trị giá hải quan (customs value) khi tính thuế nhập khẩu - FOB và CIF ảnh hưởng trực tiếp đến số tiền thuế. Ngoài ra, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) ghi nhận nhiều tranh chấp thương mại bắt nguồn từ hiểu sai hoặc áp dụng nhầm điều kiện Incoterms.

Sách Incoterms 2020 tiếng Việt nên mua cuốn nào?

Hiện có 2 lựa chọn chính cho người cần tài liệu Incoterms 2020 bằng tiếng Việt:

1. Incoterms 2020 - Giải Thích Và Hướng Dẫn Sử Dụng (khuyến nghị hàng đầu)

Đây là bản dịch tiếng Việt của ấn phẩm chính thức ICC, do Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) giới thiệu. Cuốn sách không chỉ liệt kê các điều kiện mà còn phân tích từng điều kiện qua các tình huống tranh chấp thực tế - giúp người đọc hiểu sâu tại sao điều kiện này lại được viết như vậy, phổ biến với ai, và dễ phát sinh tranh chấp ở điểm nào. Phù hợp với cả người học lẫn người đã đi làm cần tài liệu tham chiếu chuyên sâu.

Xem chi tiết và mua sách tại đây

2. Incoterms 2020 song ngữ Anh - Việt (ICC chính thức)

Nếu bạn cần bản gốc song ngữ để đối chiếu khi làm việc với đối tác nước ngoài, bản Incoterms 2020 song ngữ Anh - Việt do ICC phát hành và phân phối qua sachphapluat.net là lựa chọn thay thế phù hợp. Bản này giữ nguyên văn tiếng Anh đặt cạnh bản dịch tiếng Việt, tiện tra cứu khi soạn hợp đồng hoặc trao đổi với đối tác quốc tế.

Câu hỏi thường gặp về Incoterms 2020

Incoterms 2020 gồm bao nhiêu điều kiện?

Incoterms 2020 gồm 11 điều kiện: 7 điều kiện dùng được mọi phương thức vận tải (EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU, DDP) và 4 điều kiện chỉ dành cho vận tải đường biển và đường thủy nội địa (FAS, FOB, CFR, CIF). Giảm 2 so với Incoterms 2000 (13 điều kiện) và giữ nguyên số lượng so với Incoterms 2010, nhưng thay DAT bằng DPU.

FOB nghĩa là gì?

FOB (Free On Board - Giao lên tàu) có nghĩa: người bán chịu mọi chi phí và rủi ro đến khi hàng hóa đã được bốc lên tàu tại cảng xuất khẩu được chỉ định. Sau điểm đó, toàn bộ rủi ro và chi phí (cước biển, bảo hiểm, thông quan nhập khẩu) chuyển sang người mua. FOB là điều kiện xuất khẩu phổ biến nhất tại Việt Nam - hàng dệt may, thủy sản, nông sản xuất khẩu phần lớn giao FOB.

Sự khác biệt chính giữa Incoterms 2020 và Incoterms 2010 là gì?

Ba thay đổi chính: (1) DAT đổi tên thành DPU và mở rộng phạm vi địa điểm giao hàng; (2) CIP nâng mức bảo hiểm bắt buộc từ ICC Clause C lên ICC Clause A (toàn diện hơn); (3) FCA bổ sung quy định cho phép xuất trình vận đơn On-Board B/L - giải quyết mâu thuẫn với thanh toán L/C. Ngoài ra Incoterms 2020 bổ sung phần giải thích chi tiết hơn về nghĩa vụ an ninh hàng hóa và minh bạch hóa các lưu ý sử dụng theo phương thức vận tải.

Điều kiện Incoterms nào phổ biến nhất tại Việt Nam?

Tại Việt Nam, FOB và CIF là hai điều kiện phổ biến nhất. FOB chiếm ưu thế trong xuất khẩu (hàng dệt may, da giày, nông thủy sản - người mua nước ngoài tự lo tàu). CIF phổ biến trong nhập khẩu nguyên liệu và hàng tiêu dùng từ Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản. EXW và DDP xuất hiện nhiều hơn trong giao dịch với các tập đoàn đa quốc gia có bộ phận logistics nội bộ mạnh.

Tổng kết

Incoterms 2020 là bộ quy tắc không thể thiếu với bất kỳ ai làm thương mại quốc tế tại Việt Nam - từ sinh viên học xuất nhập khẩu đến nhân viên phòng kinh doanh xuất khẩu. Hiểu đúng 11 điều kiện, đặc biệt là những thay đổi của phiên bản 2020 so với 2010, giúp bạn soạn hợp đồng chính xác, tránh tranh chấp và tính đúng chi phí logistics.

Để học Incoterms bài bản, cuốn Incoterms 2020 - Giải Thích Và Hướng Dẫn Sử Dụng là tài liệu tiếng Việt đầy đủ và chính xác nhất hiện nay - được VLA và VIAC đánh giá cao, lý giải từng điều kiện qua các tranh chấp thực tế. Phù hợp để học lý thuyết lẫn tra cứu khi xử lý hợp đồng thực tế.