Supply Chain Management: Processes, Partnerships, Performance - Douglas M. Lambert

Supply Chain Management: Processes, Partnerships, Performance là cuốn sách hệ thống hoá đầy đủ nhất khung lý thuyết 8 quy trình quản trị chuỗi cung ứng do Douglas M. Lambert, giáo sư danh dự tại Fisher College of Business, Đại học Ohio State, cùng nhóm nghiên cứu tại Diễn đàn Chuỗi cung ứng Toàn cầu (Global Supply Chain Forum - GSCF) phát triển. Đây là tài liệu gốc mà rất nhiều khung lý thuyết SCM hiện đại sau này - kể cả các mô hình được giảng dạy phổ biến tại Việt Nam - ít nhiều đều kế thừa cách tiếp cận “quy trình xuyên chức năng” từ cuốn sách này.

Bối cảnh ra đời

Trước thập niên 1990, phần lớn tài liệu quản trị chuỗi cung ứng vẫn mô tả doanh nghiệp theo từng phòng ban riêng biệt: mua hàng, sản xuất, bán hàng, logistics - mỗi bộ phận có mục tiêu và thước đo hiệu quả (KPI) khác nhau, đôi khi mâu thuẫn nhau. Lambert và các thành viên GSCF, gồm cả học giả lẫn giám đốc điều hành từ nhiều tập đoàn không cạnh tranh trực tiếp, đã dành nhiều năm nghiên cứu để xác định ra 8 quy trình cốt lõi cần được quản trị xuyên suốt, xuyên chức năng: quản trị quan hệ khách hàng, quản trị dịch vụ khách hàng, quản trị nhu cầu, thực hiện đơn hàng, quản trị dòng chảy sản xuất, quản trị quan hệ nhà cung cấp, phát triển và thương mại hoá sản phẩm, và quản trị hàng hoàn trả.

Điểm khác biệt căn bản của khung lý thuyết này so với cách tiếp cận truyền thống là nó không dừng lại ở phạm vi nội bộ một doanh nghiệp, mà mở rộng ra toàn bộ chuỗi cung ứng - “từ nhà cung cấp của nhà cung cấp đến khách hàng của khách hàng” (from supplier’s supplier to customer’s customer), một cụm từ gắn liền với chính Lambert và được trích dẫn rộng rãi trong giới học thuật quốc tế (xem tóm tắt khung lý thuyết tại trang cá nhân chính thức của tác giả).

Cấu trúc nội dung

Sách được tổ chức xoay quanh 8 quy trình nói trên, mỗi quy trình được phân tích theo cùng một khung: định nghĩa quy trình, các bước triển khai cụ thể, cách đo lường hiệu quả (performance metrics), và cách quy trình đó tương tác với 7 quy trình còn lại. Cách trình bày nhất quán này giúp người đọc dễ dàng so sánh và thấy được mối liên kết giữa các quy trình, thay vì đọc từng chương như những chủ đề độc lập.

Hai quy trình được nhấn mạnh nhiều nhất trong sách là quản trị quan hệ khách hàng và quản trị quan hệ nhà cung cấp - theo Lambert, đây chính là hai “trục” giúp doanh nghiệp thực hiện được sự tích hợp cần thiết trên toàn chuỗi cung ứng, từ đó hiện thực hoá lợi ích thực sự về doanh thu và lợi nhuận. Quy trình quản trị nhu cầu (demand management) cũng được phân tích kỹ, gắn liền với những vấn đề thực tiễn quen thuộc như hiện tượng khuếch đại nhu cầu giữa các mắt xích trong chuỗi cung ứng - độc giả quan tâm có thể đọc thêm bài Bullwhip Effect là gì? Cách quản lý và sách SCM giải thích rõ nhất trên LogisticsBook để hiểu rõ hơn vấn đề này qua góc nhìn thực hành.

Qua các lần tái bản, sách liên tục bổ sung nội dung ứng dụng: phương pháp đánh giá mức độ trưởng thành (maturity) của từng quy trình trong một doanh nghiệp cụ thể, kỹ thuật lập bản đồ quy trình (process mapping), cách vận dụng tư duy tinh gọn (lean thinking) vào quản trị chuỗi cung ứng, và hướng dẫn triển khai - duy trì các quy trình này trong vận hành dài hạn, thay vì chỉ dừng ở giai đoạn thí điểm.

Điểm mạnh

Giá trị lớn nhất của cuốn sách nằm ở tính nguyên bản và độ sâu học thuật: đây không phải một bản tổng hợp lại các lý thuyết có sẵn, mà là công trình do chính người sáng lập khung lý thuyết biên soạn, dựa trên nhiều năm nghiên cứu thực địa cùng đội ngũ giám đốc điều hành thực sự tại các tập đoàn lớn. Sách hiện được xếp trong danh mục Quản trị chuỗi cung ứng trên LogisticsBook.

Một điểm mạnh khác là tính ứng dụng cao cho cấp quản trị. Khác với nhiều giáo trình thiên về vận hành (kho, vận tải, tồn kho), sách này hướng đến người đọc ở vị trí ra quyết định chiến lược: giám đốc chuỗi cung ứng, giám đốc vận hành, hoặc những ai cần thiết kế lại cách tổ chức phối hợp giữa các phòng ban trong doanh nghiệp. Khung 8 quy trình cũng được nhiều tập đoàn đa quốc gia áp dụng trực tiếp vào cơ cấu tổ chức nội bộ, không chỉ dừng lại ở phạm vi học thuật - một minh chứng hiếm có cho tính thực tiễn của một công trình nghiên cứu hàn lâm.

Đáng chú ý, cách tiếp cận của Lambert khác khá rõ so với trường phái Michigan State của Donald Bowersox và David Closs - nơi trọng tâm là tích hợp các hoạt động logistics vận hành (kho, vận tải, tồn kho) thành một hệ thống thống nhất. Lambert đi theo hướng ngược lại: xuất phát từ cấp độ quy trình quản trị và quan hệ đối tác trong toàn chuỗi cung ứng, rồi mới đi xuống các hoạt động cụ thể. Hai cách tiếp cận này không mâu thuẫn mà bổ sung cho nhau - người đọc muốn có bức tranh đầy đủ về quản trị chuỗi cung ứng nên tìm hiểu cả hai.

Hạn chế cần lưu ý

Vì tập trung vào khung lý thuyết quản trị cấp cao, sách không đi sâu vào các kỹ thuật vận hành cụ thể như tính toán tồn kho, thiết kế mạng lưới kho bãi hay tối ưu hoá tuyến vận tải - người đọc cần tài liệu vận hành chi tiết nên kết hợp thêm với các giáo trình logistics chuyên sâu khác. Sách cũng đòi hỏi người đọc đã có nền tảng nhất định về quản trị doanh nghiệp để tiếp cận trọn vẹn các khái niệm về quy trình xuyên chức năng, và hiện chưa có bản dịch tiếng Việt chính thức.

Phù hợp với ai

Cuốn sách phù hợp nhất với người học sau đại học ngành quản trị chuỗi cung ứng, nhà quản lý cấp trung và cấp cao đang tìm cách tổ chức lại sự phối hợp giữa các phòng ban trong doanh nghiệp, hoặc bất kỳ ai muốn hiểu quản trị chuỗi cung ứng không chỉ như một chuỗi nghiệp vụ logistics, mà như một hệ thống quản trị chiến lược xuyên suốt toàn bộ chuỗi giá trị.

Lời kết

Với vai trò là tài liệu gốc của một trong những khung lý thuyết có ảnh hưởng nhất tới thực tiễn quản trị chuỗi cung ứng toàn cầu, Supply Chain Management: Processes, Partnerships, Performance xứng đáng có mặt trong tủ sách của bất kỳ ai nghiêm túc theo đuổi con đường quản trị chuỗi cung ứng ở tầm chiến lược. Cộng đồng độc giả quốc tế trên Goodreads hiện đánh giá sách ở mức 3,83/5 (xem trang sách trên Goodreads) - một mức đánh giá phản ánh đúng tính chất chuyên sâu, kén người đọc phổ thông của một tài liệu học thuật cấp cao.