Logistics và Supply Chain Management khác nhau thế nào?

Logistics và Supply Chain Management khác nhau ở đâu?

Logistics là phần việc lo vận chuyển, lưu kho và giao hàng hiệu quả từ điểm xuất phát tới điểm tiêu thụ, còn Supply Chain Management (quản trị chuỗi cung ứng - SCM) bao quát toàn bộ chuỗi hoạt động rộng hơn, từ tìm nguồn cung ứng, sản xuất, lập kế hoạch nhu cầu cho tới phân phối và chăm sóc khách hàng cuối. Nói ngắn gọn: logistics là một bộ phận nằm bên trong SCM, không phải hai khái niệm ngang hàng có thể dùng thay cho nhau.

Nhầm lẫn này rất phổ biến với người mới vào ngành, vì cả hai đều xuất hiện dày đặc trong tin tuyển dụng, tên ngành đào tạo đại học và tên sách giáo trình. Bài viết này làm rõ phạm vi của từng khái niệm, mối quan hệ giữa chúng, và gợi ý cách chọn hướng học/sách phù hợp tuỳ vào việc bạn đang muốn đi sâu vào logistics hay SCM.

Định nghĩa Logistics theo chuẩn quốc tế

Theo Wikipedia, trích định nghĩa của Council of Supply Chain Management Professionals (CSCMP), logistics là “quá trình lập kế hoạch, triển khai và kiểm soát các thủ tục để vận chuyển và lưu trữ hàng hoá một cách hiệu quả, bao gồm cả dịch vụ và thông tin liên quan, từ điểm xuất phát đến điểm tiêu thụ nhằm đáp ứng yêu cầu của khách hàng”. Cùng nguồn này khẳng định trực tiếp: “Logistics is the part of supply chain management that deals with the efficient forward and reverse flow of goods, services, and related information” - tức logistics được định nghĩa NGAY TỪ ĐẦU là một phần của SCM, chứ không phải một hệ thống độc lập song song.

Phạm vi công việc thực tế của logistics xoay quanh: vận tải (đường biển, đường bộ, hàng không), quản lý kho bãi, quản lý tồn kho, đóng gói, và xử lý đơn hàng - tức là các hoạt động “di chuyển và lưu trữ” cụ thể, có thể đo đếm bằng chỉ số vận hành (thời gian giao hàng, tỷ lệ giao đúng hạn, chi phí vận chuyển trên mỗi đơn vị hàng).

Định nghĩa Supply Chain Management và phạm vi rộng hơn

Theo Wikipedia, SCM “bao gồm việc lập kế hoạch và thực thi tích hợp các quy trình cần thiết để tối ưu hoá dòng chảy vật liệu, thông tin và vốn, trong các chức năng bao quát rộng như lập kế hoạch nhu cầu, tìm nguồn cung ứng (sourcing), sản xuất, quản lý tồn kho và logistics”. Định nghĩa này liệt kê logistics như MỘT trong nhiều chức năng nằm dưới ô SCM, cùng với sourcing và sản xuất - không phải là toàn bộ nội dung của SCM.

Nói cách khác, người làm SCM phải ra quyết định ở tầm chiến lược hơn: chọn nhà cung cấp nào, đặt nhà máy/kho ở đâu, phối hợp thông tin giữa các mắt xích ra sao để tránh hiệu ứng bullwhip, còn người làm logistics thực thi phần “đưa hàng đi đúng chỗ, đúng lúc, đúng chi phí” trong khuôn khổ chiến lược đó.

Bảng so sánh nhanh: nên nhớ 3 điểm khác biệt

Một nguồn tiếng Việt từ khối đại học cũng khẳng định cách hiểu tương tự: theo bài phân tích trên trang tin của Trường Đại học Văn Lang, “logistics thường tập trung vào các hoạt động cụ thể liên quan đến việc vận chuyển và lưu trữ hàng hoá, trong khi quản lý chuỗi cung ứng bao quát nhiều khía cạnh hơn”, và kết luận “logistics có thể được coi là một thành phần của quản lý chuỗi cung ứng” - đúng như định nghĩa gốc của CSCMP.

Vì sao hai khái niệm hay bị dùng lẫn với nhau?

Có ba lý do thực tế khiến ranh giới này mờ đi trong công việc hàng ngày. Thứ nhất, ở nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam, một bộ phận duy nhất (thường gọi là “phòng logistics” hoặc “phòng cung ứng”) kiêm luôn cả việc mua hàng, vận tải lẫn quản lý kho - vì quy mô chưa đủ lớn để tách riêng từng chức năng SCM. Thứ hai, tên gọi ngành đào tạo đại học tại Việt Nam thường ghép chung “Logistics và Quản lý chuỗi cung ứng” thành một ngành duy nhất, khiến sinh viên dễ hiểu nhầm đây là một khái niệm chứ không phải quan hệ bao hàm. Thứ ba, nhiều tài liệu dịch thuật tiếng Việt dùng “chuỗi cung ứng” và “logistics” hoán đổi cho nhau vì thiếu thuật ngữ chuẩn hoá.

Hiểu đúng ranh giới này quan trọng khi bạn xin việc hoặc chọn sách để học: một vị trí “Logistics Executive” sẽ tập trung vào điều phối vận tải/kho, còn “Supply Chain Planner” hoặc “Supply Chain Manager” đòi hỏi tư duy hệ thống rộng hơn, thường cần hiểu thêm về sourcing, dự báo nhu cầu và tài chính chuỗi cung ứng.

Nên bắt đầu học từ đâu: logistics trước hay SCM trước?

Với người mới, lộ trình phổ biến và dễ tiếp cận hơn là học logistics trước (vận tải, kho vận, chứng từ xuất nhập khẩu - các chủ đề có tính vận hành, dễ hình dung), rồi mở rộng lên SCM khi đã có nền tảng thực tế. Đây cũng là lý do các giáo trình nhập môn thường đặt “logistics” ở phần đầu và “quản trị chuỗi cung ứng” ở phần nâng cao.

Nếu muốn một cuốn sách trình bày cả hai khái niệm trong cùng một hệ thống thay vì tách rời, Logistics and Supply Chain Management của Martin Christopher là lựa chọn phù hợp - sách trình bày rõ logistics nằm ở đâu trong bức tranh SCM tổng thể, kèm case study thực tế về tối ưu chuỗi cung ứng của doanh nghiệp lớn.

Nếu bạn đang cân nhắc học chứng chỉ quốc tế để phân biệt rõ hai hướng đi này trước khi đầu tư thời gian, có thể tham khảo thêm bài so sánh CSCP, CPIM và CILT - trong đó CSCP thiên về SCM tổng thể còn CPIM/CILT thiên về vận hành/logistics.

Xem thêm các bài phân tích chuyên sâu khác trong chuyên mục Học Logistics của LogisticsBook.vn.