Local charges là gì? Các loại phí THC, D/O, CIC trong vận tải biển

Local charges là các khoản phụ phí phát sinh tại cảng xếp hoặc cảng dỡ hàng, do hãng tàu hoặc cảng thu thêm bên cạnh cước vận chuyển chính (Ocean Freight). Với người mới làm nghiệp vụ xuất nhập khẩu, đây thường là khoản chi phí gây bất ngờ nhất trên hoá đơn logistics, vì không nằm trong báo giá cước biển ban đầu mà chỉ xuất hiện khi làm thủ tục lấy hàng hoặc giao hàng tại cảng.

Local charges là gì?

Local charges (phí địa phương) là tập hợp các khoản phụ phí phát sinh tại cảng đi hoặc cảng đến, tách biệt với cước biển (O/F - Ocean Freight) mà chủ hàng đã thoả thuận với hãng tàu. Các khoản này bù đắp chi phí xếp dỡ, khai thác bãi container, phát hành chứng từ và một số dịch vụ tại cảng.

Theo phản ánh của Hiệp hội Đại lý, Môi giới và Dịch vụ Hàng hải Việt Nam (Visaba) trên Cổng thông tin Logistics Việt Nam, các hãng tàu container tại Việt Nam hiện thu khoảng 10 loại phụ phí đối với hàng hoá tại cảng biển, trong đó phổ biến nhất là THC, phụ thu chứng từ, phụ thu xăng dầu và phí vệ sinh container - với mức thu bình quân khoảng 200 USD/container mà theo Visaba, phần lớn chưa được kiểm soát chặt về căn cứ tính phí.

Các loại local charges phổ biến nhất

THC - Terminal Handling Charge

THC (phụ phí xếp dỡ tại cảng) là khoản phí lớn nhất trong nhóm local charges, thu để bù đắp chi phí nâng hạ, xếp dỡ container tại bãi (CY) và cầu tàu. THC phát sinh cả ở cảng xếp (OTHC) lẫn cảng dỡ (DTHC); bên nào phải trả tuỳ theo điều kiện Incoterms đã thoả thuận trong hợp đồng mua bán.

Đáng chú ý, có một khoảng cách lớn giữa số tiền hãng tàu thu và số tiền cảng thực nhận. Theo bài phân tích trên Cổng thông tin Logistics Việt Nam, các hãng tàu nước ngoài thu THC bình quân khoảng 125 USD/container 20 feet từ chủ hàng, nhưng chỉ trả lại cho cảng biển gần 40 USD tại Hải Phòng và hơn 50 USD tại Cái Mép - trong khi theo thông lệ quốc tế, khoảng 80% giá THC lẽ ra phải chuyển cho đơn vị khai thác cảng. Đây cũng là một phần lý do các cảng biển Việt Nam liên tục đề xuất điều chỉnh giá bốc dỡ, vì giá hiện tại chỉ bằng 50-53% mức giá tại Singapore.

D/O - Delivery Order (lệnh giao hàng)

D/O là chứng từ do hãng tàu hoặc công ty forwarder phát hành cho người nhận hàng (consignee), cho phép người nhận trình chứng từ này tại cảng/kho để rút hàng ra khỏi container hoặc bãi. Phí D/O là khoản lệ phí phát hành chứng từ mà hãng tàu/forwarder thu khi giao lệnh giao hàng cho chủ hàng nhập khẩu.

Để lấy được D/O, chủ hàng thường phải hoàn tất ba điều kiện: thanh toán đầy đủ cước và các phụ phí liên quan cho người vận chuyển, được bên bán đồng ý giải phóng hàng (trong trường hợp thanh toán theo hình thức có ràng buộc), và tàu đã cập cảng đích. Quyền và nghĩa vụ giao trả hàng của người vận chuyển đường biển được quy định trong Bộ luật Hàng hải Việt Nam 2015, xem toàn văn tại Wikisource - Bộ luật Hàng hải Việt Nam 2015.

CIC - Container Imbalance Charge

CIC (phụ phí mất cân đối vỏ container, còn gọi là phụ phí trội hàng nhập) là khoản phụ phí hãng tàu thu để bù đắp chi phí vận chuyển vỏ container rỗng từ khu vực dư thừa (thường là nơi nhập siêu) về khu vực đang thiếu vỏ để xuất hàng. Việt Nam là một trong các thị trường nhập siêu container - lượng hàng nhập nhiều hơn xuất - nên thường xuyên bị áp CIC theo từng giai đoạn, tuỳ tuyến và tuỳ hãng tàu công bố.

Vì sao local charges hay gây tranh cãi

Local charges khó dự đoán vì ba lý do chính. Thứ nhất, mức phí không cố định mà từng hãng tàu tự công bố và điều chỉnh theo thời điểm, có thể tăng 10-20% chỉ trong vài tháng như trường hợp THC đầu năm 2024 được Visaba phản ánh. Thứ hai, các khoản phí này thường không được thể hiện rõ trong báo giá cước biển ban đầu, khiến chủ hàng mới vào nghề dễ bị động về chi phí khi làm thủ tục thực tế. Thứ ba, cơ chế phân bổ giữa hãng tàu và cảng biển - như khoảng cách giữa THC thu được và THC chuyển cho cảng - hiện chưa có quy định bắt buộc công khai, nên chủ hàng khó kiểm chứng phí thu có hợp lý hay không.

Với người học nghiệp vụ xuất nhập khẩu, việc nắm được từng loại local charges - THC ai trả theo Incoterms nào, D/O cần điều kiện gì để lấy, CIC phát sinh trong trường hợp nào - là kiến thức nền tảng để tính đúng chi phí lô hàng và tránh bị động khi làm việc với hãng tàu hoặc forwarder.

Tài liệu tham khảo để hiểu sâu hơn

Nội dung về local charges, THC và các phụ phí vận tải biển thường được trình bày chi tiết trong các giáo trình nghiệp vụ ngoại thương và logistics quốc tế, kèm ví dụ tính toán chi phí lô hàng thực tế. Bạn có thể tham khảo Logistics Và Vận Tải Quốc Tế để hiểu hệ thống hoá về cấu trúc chi phí vận tải biển, bao gồm cước chính và các loại phụ phí.

Ngoài ra, nếu bạn cần phân biệt thêm giữa hàng nguyên container và hàng lẻ - hai hình thức vận chuyển có cách tính local charges khác nhau - có thể đọc thêm bài FCL và LCL là gì?, hoặc xem toàn bộ sách chuyên đề tại chuyên mục Vận tải - Giao nhận của LogisticsBook.