Air Cargo Management - Michael Sales & Sebastiaan Scholte

Hàng không là phương thức vận tải đắt nhất trong chuỗi cung ứng, nhưng lại gánh phần giá trị hàng hoá lớn bất thường: dược phẩm, linh kiện điện tử, hàng thời trang theo mùa, hàng thương mại điện tử giao nhanh. Air Cargo Management: Air Freight and the Global Supply Chain của Michael Sales và Sebastiaan Scholte, ấn bản thứ ba do Routledge phát hành năm 2023, là cuốn nhập môn hệ thống hiếm hoi viết riêng cho mảng vận tải hàng hoá bằng đường hàng không. Đây cũng là đầu sách đầu tiên trên kệ LogisticsBook đi thẳng vào chủ đề air cargo thay vì chỉ nhắc qua trong một chương của giáo trình logistics tổng quát.

Cuốn sách giải quyết vấn đề gì

Người mới vào nghề giao nhận thường học đường biển trước, vì khối lượng lớn và tài liệu nhiều. Đến khi phải xử lý một lô hàng đi bằng đường hàng không, họ mới phát hiện đây gần như là một ngành khác: cách tính cước theo trọng lượng tính cước, hệ thống chứng từ riêng, quy định an ninh hàng không nghiêm ngặt, mạng lưới người bán chỗ và người gom hàng khác hẳn, và chu kỳ giá biến động theo mùa cao điểm rất mạnh.

Cuốn sách lấp đúng khoảng trống đó. Các tác giả đặt câu hỏi nền tảng trước: air cargo đóng vai trò gì trong thương mại thế giới, ai là những người chơi chính, dòng tiền chạy qua chuỗi này theo con đường nào. Theo phần giới thiệu của nhà xuất bản, vận tải hàng không chiếm hơn 35% giá trị thương mại toàn cầu dù chỉ chiếm phần rất nhỏ về khối lượng. Con số này giải thích vì sao một mắt xích tưởng chừng bên lề lại là nơi quyết định khả năng đưa hàng giá trị cao ra thị trường quốc tế đúng hạn. Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế cũng theo dõi chỉ số thị trường hàng hoá hàng không hằng tháng trong chương trình cargo của IATA, nguồn số liệu mà người làm nghề nên đọc song song với sách.

Nội dung chính theo từng nhóm chủ đề

Cấu trúc ngành và các bên tham gia. Sách mô tả hệ sinh thái air cargo với các nhóm vai trò riêng biệt: hãng hàng không chở hàng trong khoang bụng máy bay chở khách, hãng chuyên vận hành máy bay chở hàng, các nhà tích hợp trọn gói, người giao nhận hàng không, đại lý bán chỗ, đơn vị phục vụ mặt đất và nhà khai thác nhà ga hàng hoá. Với người Việt Nam làm forwarder, phần này giúp gọi đúng tên từng khâu khi làm việc với đối tác nước ngoài và hiểu vì sao giá chào từ mỗi nhóm lại khác nhau.

Kinh tế học của vận tải hàng không. Đây là phần lý giải hành vi giá mà nhiều người trong ngành chỉ cảm nhận theo kinh nghiệm: chi phí cố định của một chuyến bay rất cao, phần chỗ chở hàng dưới bụng máy bay chở khách gần như là năng lực bổ sung, nên khi thị trường khách suy giảm thì nguồn cung chỗ chở hàng biến động mạnh và cước bật lên nhanh. Cuốn sách đặt trọng tâm vào chức năng cơ bản, kinh tế học ngành và các tiền lệ lịch sử, thay vì chỉ liệt kê quy trình tác nghiệp.

Quy định, hạn chế và an ninh. Vận tải hàng không là lĩnh vực bị điều tiết chặt: hàng nguy hiểm, pin lithium, hàng dược cần kiểm soát nhiệt độ, quy trình soi chiếu và chuỗi kiểm soát an ninh trước khi hàng được đưa lên tàu bay. Ấn bản cập nhật dành hẳn nội dung cho tội phạm, an ninh và chống khủng bố trong chuỗi hàng hoá hàng không, mảng mà tài liệu tiếng Việt gần như chưa có.

Thương mại điện tử và những thay đổi gần đây. Sự bùng nổ của mua sắm trực tuyến xuyên biên giới đã đổi cơ cấu hàng đi máy bay: nhiều lô nhỏ, nhiều mã hàng, yêu cầu khai báo hải quan điện tử nhanh và khả năng theo dõi tới từng gói. Các tác giả bám sát chuyển động này, đồng thời phân tích cách ngành phản ứng trong giai đoạn đại dịch, khi đội bay chở khách nằm sân còn nhu cầu vận chuyển vật tư y tế và vaccine tăng vọt.

Nghiên cứu tình huống và tiếng nói người trong ngành. Xuyên suốt sách là các tình huống quốc tế và phần đóng góp của chuyên gia đang hành nghề. Đây là điểm làm nên chất riêng: người đọc không chỉ nhận mô tả lý thuyết mà thấy cách những người điều hành thật sự lập luận khi phải chọn giữa tốc độ, chi phí và độ tin cậy.

Vì sao nên đọc cùng sách vận tải khác

Vận tải hàng không chỉ là một lớp trong bức tranh chung. Người muốn hiểu vì sao hàng lại chọn đi đường này chứ không đường khác nên đọc kèm tài liệu về hạ tầng và mạng lưới vận tải để có nền so sánh. Trên kệ quốc tế của LogisticsBook, cuốn gần nhất về mặt chủ đề là The Geography of Transport Systems của Jean-Paul Rodrigue: sách đó nhìn toàn hệ thống vận tải và địa lý dòng chảy hàng hoá, còn Sales và Scholte đi sâu vào một phương thức duy nhất. Đọc lần lượt hai cuốn sẽ cho câu trả lời đầy đủ cho câu hỏi thường gặp nhất của doanh nghiệp xuất khẩu: khi nào chi phí bay đắt gấp nhiều lần đường biển vẫn là lựa chọn đúng.

Trong danh mục Quản lý kho và vận tải, đây là đầu sách chuyên đề đầu tiên về hàng không, bổ sung cho nhóm sách vận tải biển và mạng lưới phân phối đã có sẵn.

Phù hợp với ai

Sách hợp nhất với nhân sự giao nhận hàng không, người phụ trách xuất nhập khẩu tại doanh nghiệp có hàng giá trị cao, nhân viên hãng hàng không mảng hàng hoá, và sinh viên ngành logistics muốn chọn hướng chuyên sâu. Chủ doanh nghiệp thương mại điện tử xuyên biên giới cũng nên đọc phần kinh tế học ngành để hiểu vì sao cước bay biến động theo mùa và cách thương lượng hợp đồng dài hạn có lợi hơn mua giao ngay.

Đây là sách nhập môn theo đúng nghĩa: người đã có mười năm làm nghề air freight sẽ thấy nhiều phần quen thuộc, nhưng vẫn hữu ích ở mảng an ninh, quy định mới và các tình huống quốc tế.

Hạn chế cần lưu ý

Thứ nhất, sách viết bằng tiếng Anh và chưa có bản dịch tiếng Việt phát hành chính thức, nên người đọc cần vốn thuật ngữ chuyên ngành. Thứ hai, bối cảnh phân tích nghiêng về thị trường châu Âu và các hành lang bay lớn của thế giới; thị trường Việt Nam với đặc thù phụ thuộc vào các cảng hàng không trung chuyển trong khu vực không được bàn riêng, người đọc phải tự chuyển hoá. Thứ ba, vì là sách nhập môn với dung lượng 256 trang, một số chủ đề như định giá theo hợp đồng khối lượng hoặc vận hành nhà ga hàng hoá chỉ dừng ở mức giới thiệu.

Về nhóm tác giả và cách tiếp cận sách

Michael Sales là nhà báo chuyên ngành gắn với tờ Air Cargo News từ năm 1990, đã xuất bản nhiều đầu sách về logistics hàng không. Người đồng tác giả ấn bản thứ ba là Sebastiaan Scholte, một nhà điều hành lâu năm trong ngành. Sự kết hợp giữa góc nhìn báo chí theo dõi toàn ngành và góc nhìn người điều hành doanh nghiệp là lý do cuốn sách giữ được nhịp dễ đọc mà vẫn bám sát thực tế vận hành.

LogisticsBook không lưu trữ hay phát tán bản điện tử của sách có bản quyền. Nút bên dưới dẫn thẳng tới trang thông tin chính chủ của nhà xuất bản để bạn kiểm chứng ấn bản, số trang và chọn kênh mua phù hợp.