Port Management and Operations - Patrick Alderton

Port Management and Operations của Patrick M. Alderton, nằm trong bộ sách chuyên ngành uy tín Lloyd’s Practical Shipping Guides, là một trong số ít đầu sách tiếng Anh tập trung riêng vào vận hành và quản lý cảng biển - mắt xích thường bị các giáo trình logistics tổng quát lướt qua nhanh dù đây là nơi hàng hóa thực sự chuyển đổi giữa vận tải biển và các phương thức vận tải nội địa. Sách dày 255 trang, xuất bản lần đầu năm 1999 và sau đó được tái bản nhiều lần (bản gần đây nhất đồng tác giả cùng Giuseppe Saieva), phản ánh việc nội dung liên tục được cập nhật theo những thay đổi công nghệ và môi trường của ngành cảng biển trong hơn hai thập kỷ qua.

Patrick Alderton - từ thuyền trưởng viễn dương đến giáo sư tại World Maritime University

Patrick Alderton là người hiếm hoi kết hợp được cả kinh nghiệm đi biển thực tế lẫn học thuật hàng hải chuyên sâu. Ông đạt chứng chỉ Extra Master - cấp bằng thuyền trưởng viễn dương cao nhất trong hệ thống chứng chỉ hàng hải Anh Quốc, đòi hỏi kiến thức và kinh nghiệm vượt trên yêu cầu tiêu chuẩn của một thuyền trưởng thông thường. Từ nền tảng thực tiễn đó, ông chuyển sang giảng dạy vận tải thương mại tại London Guildhall University từ những năm 1970, rồi được bổ nhiệm làm Giáo sư ngành Cảng biển và Vận tải (Professor of Ports and Shipping) tại World Maritime University ở Malmö, Thụy Điển - một trong những cơ sở đào tạo hàng hải danh tiếng nhất thế giới, được thành lập dưới bảo trợ của Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) thuộc Liên Hợp Quốc. Chính sự nghiệp đi từ boong tàu đến giảng đường quốc tế đã giúp Alderton viết về vận hành cảng biển với độ chính xác kỹ thuật của người trong nghề, thay vì chỉ mô tả từ góc nhìn quản trị học thuần túy.

Nội dung: từ thiết kế cảng đến khai thác bến bãi và tác động môi trường

Cuốn sách tiếp cận cảng biển như một hệ thống vận hành phức hợp, không chỉ đơn thuần là nơi tàu cập bến. Nội dung bao quát cách công nghệ hàng hải và các yêu cầu môi trường đã định hình lại thiết kế cảng qua nhiều thập kỷ - từ cảng truyền thống xử lý hàng rời, hàng bao kiện bằng lao động thủ công, đến cảng container hiện đại vận hành bằng cần cẩu giàn (gantry crane) và hệ thống quản lý bãi container tự động hóa cao. Sách đi sâu vào các chủ đề vận hành cốt lõi: quy trình xếp dỡ hàng hóa tại cầu cảng, quản lý bến bãi và luân chuyển container, vai trò và cơ cấu tổ chức của chính quyền cảng (port authority) trong việc điều phối giữa hãng tàu, đơn vị khai thác bến và cơ quan hải quan, cùng những vấn đề về lao động cảng - một lĩnh vực từng gắn liền với các cuộc đình công quy mô lớn tại nhiều cảng biển lớn trên thế giới trong thế kỷ 20. Sách cũng dành phần đáng kể bàn về tác động môi trường của hoạt động cảng, từ ô nhiễm nước, tiếng ồn đến áp lực ngày càng lớn buộc các cảng biển phải chuyển đổi sang mô hình vận hành xanh hơn.

Vì sao mắt xích cảng biển xứng đáng có một cuốn sách riêng

Trong chuỗi vận tải quốc tế, cảng biển là điểm nghẽn tiềm tàng lớn nhất: một cảng vận hành kém hiệu quả có thể khiến toàn bộ lịch trình vận tải của hàng chục tuyến tàu bị xáo trộn, kéo theo chi phí lưu container, lưu kho tăng vọt cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Cuộc khủng hoảng tắc nghẽn cảng biển toàn cầu giai đoạn 2021-2022 là minh chứng rõ ràng cho việc hiểu vận hành cảng không phải kiến thức “phụ trợ” mà là năng lực cốt lõi với bất kỳ ai làm logistics quốc tế. Alderton giúp người đọc nhìn thấy cảng biển không phải một hộp đen, mà là một chuỗi quy trình có thể phân tích, đo lường và tối ưu - từ tốc độ xếp dỡ, thời gian tàu nằm cảng (port time) đến hiệu suất sử dụng bến bãi.

Điểm mạnh và hạn chế

Điểm mạnh của cuốn sách là tính chuyên sâu và thực tiễn hiếm có về một mảng nội dung ít được các giáo trình logistics tổng quát khai thác kỹ - đây gần như là tài liệu chuyên đề duy nhất bằng tiếng Anh tập trung trọn vẹn vào vận hành cảng biển ở tầm phổ thông - học thuật, thay vì chỉ là một chương nhỏ trong sách logistics rộng hơn. Cần lưu ý trung thực: trên trang Goodreads của sách, điểm đánh giá trung bình ở mức 3,64/5 nhưng chỉ dựa trên 11 lượt đánh giá - cộng đồng đọc sách phổ thông trên Goodreads còn khá mỏng đối với đầu sách chuyên ngành hẹp này, khác với các tựa sách logistics đại chúng hơn có hàng trăm đến hàng nghìn lượt đánh giá. Đây là tín hiệu cần cân nhắc: sách phù hợp hơn với nhu cầu tra cứu chuyên môn của người trong ngành cảng biển - vận tải biển, hơn là một cuốn sách phổ thông cho độc giả đại chúng. Về nội dung, một số phần mô tả công nghệ xếp dỡ ở các ấn bản đầu đã cũ so với công nghệ cảng thông minh (smart port) hiện nay, dù các bản tái bản sau đã được cập nhật một phần. Sách hiện chưa có bản dịch tiếng Việt.

Phù hợp với ai

Cuốn sách là mảnh ghép cần thiết cho tủ sách quản lý kho vận và vận tải trên trang, đặc biệt với nhóm độc giả cần hiểu sâu về mắt xích cảng biển thay vì chỉ nắm logistics ở tầm tổng quan. Phù hợp nhất với: nhân sự làm việc trực tiếp tại cảng biển, công ty khai thác cảng (terminal operator) hoặc bộ phận điều phối tàu - bến tại các hãng tàu; sinh viên ngành kinh tế vận tải biển, khai thác cảng cần tài liệu chuyên đề để hiểu quy trình vận hành thực tế ngoài lý thuyết trên lớp; và các nhà quản lý logistics, xuất nhập khẩu muốn hiểu rõ hơn nguyên nhân kỹ thuật đằng sau tình trạng tắc nghẽn cảng để lập kế hoạch dự phòng tốt hơn cho chuỗi cung ứng của doanh nghiệp. Độc giả muốn biết thêm về tác giả có thể xem bài Patrick Alderton - từ thuyền trưởng viễn dương đến giáo sư cảng biển tại World Maritime University. Muốn có góc nhìn giàu chất con người hơn về cùng ngành vận tải biển, có thể đọc thêm Ninety Percent of Everything - Rose George, phóng sự về đời sống thủy thủ và hành trình một con tàu container xuyên đại dương. Thông tin xuất bản chính thức của sách có tại trang sách của Routledge. Với những doanh nghiệp logistics tại Việt Nam thường xuyên làm việc với các cảng biển lớn như Cát Lái, Cái Mép - Thị Vải hay Hải Phòng, việc hiểu nguyên lý vận hành cảng theo chuẩn quốc tế mà Alderton trình bày cũng là cách gián tiếp để đối chiếu, đánh giá năng lực và điểm nghẽn của hạ tầng cảng trong nước so với thông lệ chung của ngành.