Yossi Sheffi - Giám đốc Trung tâm Vận tải và Logistics MIT

Yossi Sheffi là một trong những học giả có ảnh hưởng lớn nhất đến ngành quản trị chuỗi cung ứng hiện đại, đứng đầu một trong những trung tâm nghiên cứu logistics uy tín nhất thế giới suốt hơn hai thập kỷ. Ông không chỉ là nhà nghiên cứu thuần túy, mà còn là doanh nhân với nhiều công ty khởi nghiệp thành công - sự kết hợp hiếm có giúp các tác phẩm của ông luôn bám sát thực tiễn vận hành doanh nghiệp.

Học vấn và sự nghiệp tại MIT

Sheffi tốt nghiệp cử nhân tại Technion (Israel) năm 1975, sau đó lấy bằng thạc sĩ khoa học năm 1977 và bằng tiến sĩ năm 1978, cả hai đều tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT). Ông hiện là giáo sư giữ chức danh Elisha Gray II Professor of Engineering tại MIT, đồng thời là Giám đốc Trung tâm Vận tải và Logistics MIT (MIT Center for Transportation and Logistics - MIT CTL) - vị trí ông nắm giữ trong phần lớn sự nghiệp học thuật của mình. Từ năm 2007 đến 2011, ông còn đảm nhiệm vai trò Giám đốc Khoa Hệ thống Kỹ thuật (Engineering Systems Division) của MIT, nơi ông định hình lại chiến lược và chương trình tiến sĩ của khoa.

Đóng góp học thuật lớn nhất của Sheffi là sáng lập chương trình Thạc sĩ Quản trị Chuỗi cung ứng (Master of Supply Chain Management) của MIT và chương trình MicroMasters trực tuyến MITx về chuỗi cung ứng - một trong những chương trình đào tạo trực tuyến về logistics có quy mô người học lớn nhất thế giới. Ông cũng dẫn dắt việc mở rộng mạng lưới toàn cầu SCALE, xây dựng các trung tâm nghiên cứu và đào tạo theo mô hình MIT CTL tại Zaragoza (Tây Ban Nha), Bogotá (Colombia) và Kuala Lumpur (Malaysia) - đưa chuẩn mực nghiên cứu chuỗi cung ứng của MIT ra ngoài biên giới nước Mỹ. Thông tin đầy đủ về vai trò và các công trình nghiên cứu của ông được cập nhật tại trang tiểu sử chính thức trên MIT Center for Transportation and Logistics.

Từ nghiên cứu đến khởi nghiệp: lý thuyết luôn gắn với thực tiễn

Điều khiến Sheffi khác biệt so với nhiều học giả thuần lý thuyết là ông đã trực tiếp sáng lập hoặc đồng sáng lập năm công ty, tất cả đều được các tập đoàn lớn mua lại: LogiCorp (Ryder mua lại năm 1994), PTCG (Sabre mua lại năm 1996), e-Chemicals (AspenTech mua lại năm 2001), Logistics.com (Manhattan Associates mua lại năm 2003) và Syncra Systems (Oracle mua lại năm 2004). Kinh nghiệm trực tiếp xây dựng và bán các doanh nghiệp công nghệ chuỗi cung ứng cho ông một góc nhìn thực chiến hiếm có so với phần lớn tác giả sách quản trị - đây cũng là lý do The Resilient Enterprise, cuốn sách nổi tiếng nhất của ông, không chỉ dừng ở lý thuyết mà đưa ra khung hành động cụ thể mà doanh nghiệp có thể áp dụng ngay.

Sau The Resilient Enterprise (2005), Sheffi tiếp tục xuất bản nhiều đầu sách mở rộng chủ đề chống chịu rủi ro chuỗi cung ứng: Logistics Clusters (2012) phân tích vai trò của các cụm logistics địa lý trong phát triển kinh tế vùng, The Power of Resilience (2015) đào sâu thêm chiến lược quản trị rủi ro doanh nghiệp, và gần đây nhất là The New (Ab)Normal (2020) cùng A Shot in the Arm (2021) - hai tác phẩm phân tích trực tiếp tác động của đại dịch COVID-19 lên chuỗi cung ứng toàn cầu, viết ngay trong giai đoạn khủng hoảng diễn ra. Sự liên tục này cho thấy Sheffi không chỉ dự báo đúng xu hướng resilience từ năm 2005, mà còn tiếp tục cập nhật khung lý thuyết của mình qua từng giai đoạn biến động thực tế của ngành.

Ảnh hưởng đến tư duy quản trị rủi ro chuỗi cung ứng toàn cầu

Ghi nhận cho những đóng góp học thuật và thực tiễn, Sheffi từng nhận Giải thưởng Cống hiến Xuất sắc (Distinguished Service Award) năm 1997 do Hội đồng các Chuyên gia Quản trị Chuỗi cung ứng (Council of Supply Chain Management Professionals) trao tặng - một trong những giải thưởng uy tín nhất dành cho cá nhân có đóng góp lớn cho ngành. Với người làm chuỗi cung ứng tại Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh chuỗi cung ứng khu vực liên tục chịu tác động từ các cú sốc toàn cầu, tư duy resilience của Sheffi cung cấp một khung tham chiếu quan trọng để đánh giá mức độ sẵn sàng ứng phó rủi ro của chính doanh nghiệp mình - kể cả những rủi ro vận hành nội tại như hiệu ứng Bullwhip, vốn có thể bị khuếch đại mạnh hơn nhiều khi cộng hưởng với các cú sốc bên ngoài mà Sheffi mô tả.

Vì sao góc nhìn của Sheffi vẫn còn nguyên giá trị

Gần hai mươi năm sau khi The Resilient Enterprise ra mắt, thế giới đã trải qua đúng những kịch bản gián đoạn mà Sheffi từng cảnh báo: đại dịch làm tê liệt chuỗi cung ứng toàn cầu, tắc nghẽn kênh đào Suez khiến hàng trăm tàu container mắc kẹt, khủng hoảng thiếu chip bán dẫn kéo dài nhiều năm ảnh hưởng đến toàn ngành sản xuất ô tô và điện tử. Việc một khung lý thuyết được xây dựng từ năm 2005 vẫn mô tả chính xác những gì xảy ra gần hai thập kỷ sau là minh chứng rõ ràng nhất cho giá trị bền vững trong tư duy của Sheffi, và lý do các công trình sau này của ông tiếp tục được giới học thuật lẫn doanh nghiệp đón nhận rộng rãi.

Tóm lược

Yossi Sheffi là hình mẫu hiếm hoi của một học giả vừa dẫn dắt trung tâm nghiên cứu hàng đầu thế giới, vừa trực tiếp khởi nghiệp và bán thành công nhiều doanh nghiệp công nghệ chuỗi cung ứng. Chính sự kết hợp đó khiến các tác phẩm của ông, đặc biệt là The Resilient Enterprise, trở thành tài liệu tham khảo bền vững cho bất kỳ ai muốn hiểu sâu về quản trị rủi ro trong chuỗi cung ứng hiện đại. Bạn đọc có thể xem lại bài chân dung các tác giả khác trong tủ sách logistics quốc tế hoặc quay lại review chi tiết cuốn sách để nắm nội dung đầy đủ.