Sách quản trị vận hành (operations management) nên đọc: 3 cuốn nền tảng cho người làm logistics
Quản trị vận hành (operations management) là lĩnh vực thiết kế, vận hành và cải tiến các quá trình tạo ra sản phẩm và dịch vụ: từ dự báo nhu cầu, hoạch định công suất, quản lý tồn kho, điều độ sản xuất, cho tới kiểm soát chất lượng. Với người làm logistics và chuỗi cung ứng, đây là phần kiến thức nền không thể thiếu, bởi mọi quyết định về kho bãi, lô hàng, mức tồn an toàn hay thời gian giao hàng đều bắt nguồn từ các nguyên lý vận hành. Hiệp hội nghề nghiệp ASCM (Association for Supply Chain Management) cũng đặt operations management làm trụ cột trong khung năng lực chuỗi cung ứng của họ.
Vấn đề là kho sách về chủ đề này rất rộng, từ giáo trình đại học dày hàng nghìn trang cho tới các cuốn chuyên sâu về chuỗi cung ứng. Người mới dễ mua nhầm cuốn quá hàn lâm hoặc quá sơ sài. Bài viết này tổng hợp những cuốn sách quản trị vận hành đáng đọc nhất, kèm tiêu chí chọn lựa và một lộ trình đọc hợp lý cho người làm logistics.
Tiêu chí chọn sách quản trị vận hành
Trước khi xuống tiền, người đọc nên cân nhắc bốn tiêu chí sau để chọn đúng cuốn phù hợp với trình độ và mục tiêu công việc.
- Độ phủ kiến thức nền: Một cuốn nhập môn tốt phải bao quát đủ các trụ cột: dự báo, hoạch định công suất, quản lý tồn kho, điều độ, quản lý chất lượng và quản trị dự án.
- Tính cập nhật: Ưu tiên ấn bản mới, có chương về chuỗi cung ứng số, lean, six sigma và phân tích dữ liệu, vì đây là nội dung đang định hình ngành.
- Mức độ ứng dụng: Sách nhiều tình huống thực tế, bài tập định lượng và case study sẽ hữu ích hơn cho người đi làm so với sách thuần lý thuyết.
- Phù hợp ngôn ngữ và trình độ: Người mới nên bắt đầu bằng tài liệu tiếng Việt biên dịch chuẩn, rồi mới chuyển sang giáo trình gốc tiếng Anh để đọc sâu thuật ngữ.
Các cuốn sách quản trị vận hành nên đọc
Dưới đây là ba đầu sách được giới giảng dạy và hành nghề đánh giá cao, sắp theo thứ tự từ dễ tiếp cận đến chuyên sâu.
Quản Trị Vận Hành Và Chuỗi Cung Ứng - Cẩm Nang Quản Lý (F. Robert Jacobs & Richard B. Chase)
Đây là lựa chọn khởi đầu lý tưởng cho người đọc tiếng Việt. Bản dịch từ bộ giáo trình kinh điển của F. Robert Jacobs và Richard B. Chase gói gọn các nguyên lý vận hành và chuỗi cung ứng trong một cẩm nang dễ theo dõi, gắn liền nhiều ví dụ doanh nghiệp. Cuốn này giúp người làm logistics nắm được cách một quá trình được thiết kế, đo lường và cải tiến, trước khi đi vào các bài toán định lượng phức tạp hơn. Tham khảo chi tiết tại trang sản phẩm Quản Trị Vận Hành Và Chuỗi Cung Ứng - Cẩm Nang Quản Lý.
Operations Management (William J. Stevenson)
Đây là sách tham khảo tiếng Anh, không phát hành bản in nội địa, nên website chỉ dẫn liên kết tới Goodreads để người đọc tra cứu ấn bản. Giáo trình của William J. Stevenson do McGraw-Hill xuất bản là một trong những đầu sách operations management được dùng phổ biến nhất trong các chương trình quản trị, với cấu trúc rõ ràng và lượng bài tập định lượng dồi dào. Có thể xem mô tả ấn bản chính thức trên trang McGraw-Hill cho cuốn Operations Management của Stevenson. Đây là cuốn nên đọc khi người học muốn rèn kỹ năng tính toán dự báo, tồn kho và điều độ ở mức chuẩn học thuật. Xem thông tin sách tại Operations Management.
Supply Chain Management: Strategy, Planning, and Operation (Chopra & Meindl)
Cũng là sách tham khảo tiếng Anh với liên kết Goodreads, cuốn của Sunil Chopra và Peter Meindl mở rộng góc nhìn từ vận hành nội bộ sang quản trị toàn chuỗi cung ứng. Sách nổi bật ở cách trình bày các quyết định chiến lược về mạng lưới phân phối, hoạch định nhu cầu và phối hợp giữa các mắt xích, rất phù hợp cho người làm logistics muốn nâng tầm tư duy từ tác nghiệp lên hoạch định. Đây là bước đọc nâng cao sau khi đã vững nền operations management. Tham khảo tại Supply Chain Management: Strategy, Planning, and Operation.
Tài liệu miễn phí đọc kèm
Sách giáo trình cho nền tảng, nhưng tư duy cải tiến vận hành hiện đại lại bắt nguồn nhiều từ thực tiễn doanh nghiệp. Người đọc nên tìm hiểu thêm về triết lý Toyota Production System do Toyota công bố, nền tảng của lean manufacturing, để thấy các nguyên lý loại bỏ lãng phí và dòng chảy liên tục được áp dụng ngoài đời thực ra sao. Bên cạnh đó, nếu muốn chuẩn hóa năng lực theo khung nghề nghiệp, có thể tham khảo chứng chỉ CPIM về quản lý sản xuất và tồn kho của ASCM để định hướng kiến thức cần bồi đắp. Các tài liệu mở chọn lọc khác được tổng hợp trong kho tài liệu chuyên ngành của website.
Lộ trình đọc gợi ý
Để tránh đọc tản mạn, người mới nên đi theo ba chặng tăng dần độ khó.
- Chặng nền tảng: Bắt đầu với Cẩm Nang Quản Lý của Jacobs và Chase để nắm khái niệm cốt lõi và làm quen thuật ngữ bằng tiếng Việt.
- Chặng định lượng: Chuyển sang giáo trình Operations Management của Stevenson để rèn các phép tính dự báo, tồn kho, điều độ và kiểm soát chất lượng.
- Chặng mở rộng chuỗi: Kết thúc bằng cuốn của Chopra và Meindl để nâng tư duy từ vận hành đơn lẻ lên hoạch định và chiến lược toàn chuỗi cung ứng.
Đọc song song với việc theo dõi một quy trình thực tế tại nơi làm việc sẽ giúp kiến thức bám chắc hơn nhiều so với đọc thuần lý thuyết.
Câu hỏi thường gặp
Người mới chưa có nền nên đọc cuốn nào trước?
Nên bắt đầu bằng Quản Trị Vận Hành Và Chuỗi Cung Ứng - Cẩm Nang Quản Lý của Jacobs và Chase, vì bản tiếng Việt giúp làm quen khái niệm và thuật ngữ trước khi bước sang các giáo trình gốc tiếng Anh nặng tính định lượng.
Quản trị vận hành và quản trị chuỗi cung ứng khác nhau thế nào?
Quản trị vận hành tập trung vào thiết kế và điều hành các quá trình bên trong một tổ chức, còn quản trị chuỗi cung ứng mở rộng ra sự phối hợp giữa nhiều tổ chức từ nhà cung cấp tới khách hàng. Hai lĩnh vực gối nhau, nên các giáo trình hiện đại thường trình bày chung, như cuốn của Chopra và Meindl về chiến lược và vận hành chuỗi.